لاهور(ويب ڊيسڪ) وفاقي گهرو وزير محسن نقوي آچر ڏينهن چيو آهي ته وفاقي حڪومت ۽ مخالف ڌر وچ ۾ ڳالهيون ناڪام ٿي ويون آهن، ڇاڪاڻ ته پي ٽي آءِ پنهنجو لانگ مارچ شروع ڪري ڇڏيو آهي. هن خيبرپختونخوا جي وڏي وزير سهيل آفريدي تي ڳالهين کي ”سبوتاز“ ڪرڻ جو الزام لڳايو.
نقوي لاهور ۾ پريس ڪانفرنس دوران ٻڌايو ته حڪومت ۽ اپوزيشن جي ڳالهين دوران 4 ڀيرا ڊرافٽ ۾ تبديلي بعد اتفاق ٿيو ته مان صدر زرداري کي ڊرافٽ ڏيکاري جيئن ئي موٽي آيس ته خبر ملي ته ڪي پي جي وڏي وزير نئون ڊرافٽ موڪليو آهي.
هن چيو ته ڇنڇر ڏينهن ٿيل ڪيترن ئي ڪلاڪن وارين ڳالهين جي ٻئي دور کان پوءِ اتفاق راءِ ٿيڻ جي باوجود ڳالهين مان ڪو به نتيجو نه نڪري سگهيو.
گهرو وزير چيو ته مخالف ڌر جي ڳالهين واري ٽيم مناسب رويو رکيو، پر هن سموري عمل جي ناڪامي جو ذميوار ڪنهن ٻئي کي قرار ڏيڻ کان انڪار ڪندي چيو ته ”سڄي ناڪامي جو هڪ ئي ذميوار آهي ۽ اهو ڪي پي جو وڏو وزير آهي.“
هن وڌيڪ چيو ته جيڪڏهن ڪو جاني نقصان ٿيو ته ان جي ذميواري به آفريدي تي هوندي. هن پي ٽي آءِ اڳواڻ جي حمايت ڪندڙن کي خبردار ڪيو ته اهي عدالت جي توهين جا مرتڪب ٿيندا ۽ حڪومت انهن خلاف قانوني ڪارروائي ڪندي.
نقوي خبردار ڪيو ته ڪنهن کي به اسلام آباد هاءِ ڪورٽ جي احتجاج بابت حڪم جي ڀڃڪڙي ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي. عدالت 14 سيپٽمبر تي جاري ڪيل حڪم ۾ چيو هو ته ڪنهن به سياسي جماعت يا ان جي قيادت کي اسلام آباد ۾ عوامي روڊن، شاهراهن، انٽرچينجز، ٽول پلازن ۽ سرڪاري عمارتن تي قبضو ڪرڻ جو ”قانوني حق“ حاصل ناهي.
گهرو وزير خاص طور تي چيو ته لانگ مارچ ملتوي ڪرڻ بابت وفاقي حڪومت طرفان ڪا درخواست نه ڪئي وئي هئي.
هن چيو ته پهرين ملاقات دوران مخالف ڌر کي ٻڌايو ويو هو ته لانگ مارچ حڪومت لاءِ مسئلو ناهي. تنهن هوندي به پيپلز پارٽي جي چيئرمين بلاول ڀٽو اڳ ئي ان بابت اشارو ڏئي لانگ مارچ ملتوي ڪرڻ ۽ سياسي گرمي پد گهٽائڻ تي زور ڏنو هو.
نقوي چيو ته پي ٽي آءِ کي احتجاج ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو هو، پر حڪومت ڪنهن به اهڙي ڪوشش جي اجازت نه ڏيندي جنهن سان بدامني پيدا ٿئي.
هن چيو ته جيڪڏهن ڪارڪن هجن يا سياستدان، ڪي پي ۾ احتجاج ڪن يا ڪي پي کان ٻاهر، جيڪڏهن اهي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندا ته حڪومت هڪ هڪ ڪري انهن خلاف ڪارروائي ڪندي. هن چيو ته هن ڀيري اسلام آباد ۾ بار بار بدامني پيدا ڪرڻ وارو سلسلو ختم ڪرڻ چاهيون ٿا.
گهرو وزير موجب ٻن معاهدن تي اتفاق ٿيڻ ضروري هو. هڪ ”مکيه معاهدو“ هو، جنهن ۾ مخالف ڌر سان طئي ٿيندڙ سمورا معاملا شامل ٿيڻا هئا، جڏهن ته ٻيو معاهدو دهشتگردي جي خاتمي بابت هو.
نقوي چيو ته جيڪڏهن کين اڳ ئي خبر هجي ها ته ڳالهين واري ڪميٽي جي ڪنهن به ميمبر کي ڪي پي حڪومت طرفان واعدو ڪرڻ جو اختيار ناهي يا ڪي پي حڪومت هر ڳالهه کي رد ڪندي، ته هو شروع کان ئي اهڙي نموني ڳالهيون نه ڪن ها.
هن چيو ته سياسي معاملن تي ٻنهي ڌرين وچ ۾ سئو سيڪڙو اتفاق ٿي ويو هو، ته جيئن ڪي پي حڪومت دهشتگردي خلاف معاملن ۾ وفاق سان گڏجي سگهي.
نقوي چيو ته اهو مناسب ناهي ته هڪ صوبي ۾ جنگ هلي رهي هجي، اتي جا وزير فوج خلاف بيان ڏين، شهيدن جي جنازن ۾ شرڪت نه ڪن ۽ مقامي سطح تي ڪٿي نه ڪٿي دهشتگردن جي به مدد ڪئي وڃي.
هن سوال ڪيو ته جيڪڏهن فوجي آپريشن ٿي رهيو هجي ته ڇا دنيا ۾ ڪٿي ائين ٿيندو آهي ته حڪومت فوج کي ٻڌائي ته ڪهڙي بندوق يا ڪهڙو ڊرون استعمال ڪرڻو آهي؟
نقوي ڇنڇر ڏينهن ٿيل ڳالهين جا تفصيل ٻڌائيندي چيو ته هن وڏي وزير سهيل آفريدي کي درخواست ڪئي ته ڪي پي حڪومت کي به ڳالهين ۾ شامل ڪيو وڃي، ڇاڪاڻ ته جن مسئلن کي منهن ڏيڻو پئجي رهيو آهي، انهن مان ڪيترائي ڪي پي حڪومت سان لاڳاپيل آهن. آفريدي چيو ته هو وڃي رهيو آهي، جنهن تي اجلاس ٻئي ڏينهن تائين ملتوي ڪيو ويو ۽ سڀني ميمبرن ان سان اتفاق ڪيو.
هن چيو ته مخالف ڌر جي ٽيم وڏي وزير آفريدي سان چار ڪلاڪ ڳالهيون ڪيون. ڪي پي جي وڏي وزير پنهنجي راءِ ڏني ۽ کين اختيار ڏنو ته هو ساڻس جيڪو ڪجهه طئي ڪن، ان مطابق اڳتي وڌن.
گهرو وزير الزام لڳايو ته آفريدي اڳ ۾ طئي ٿيل ڳالهين جي باوجود معاهدي جو مسودو تبديل ڪيو.
هن چيو ته جڏهن هن رات تقريباً 9 وڳي مسودو ڪي پي جي وڏي وزير ڏانهن موڪليو ته هو سرگرم ٿي ويو. مسودو حتمي ٿيڻ کانپوءِ هن پهريان هڪ ڀيرو تبديليون گهريون، پوءِ ٻيهر تبديليون گهريون ۽ رات 12 يا ساڍي 12 وڳي تائين مڪمل طور نئون مسودو پيش ڪري ڇڏيو، جنهن ۾ اهي ڳالهيون به تبديل ڪيون ويون، جن تي بحث کانپوءِ اتفاق ٿي چڪو هو.
ڪي پي جي وڏي وزير تي واضح تنقيد ڪندي نقوي چيو ته اختيار وارن عهدن تي ”غير تجربيڪار ماڻهن“ کي مقرر ڪرڻ جا ملڪ لاءِ نتيجا نڪرندا آهن.
هن چيو ته ماضي ۾ به ڏٺو ويو آهي ته ڪيئن وڏا وزير هن صوبي ۾ آيا ۽ ملڪ کي انهن جا نتيجا ڀوڳڻا پيا. جيڪڏهن ڪو ناتجربيڪار ۽ سياست کان اڻواقف نوجوان ڪنهن اهم عهدي تي ويهي ٿو ته هو پاڻ کي عوام جو نمائندو ته سڏيندو، پر فيصلا به اهڙي نموني ڪندو، جيئن هن جي ٽيم ڪالهه ڏٺو.
حڪومت جي ڳالهين واري ٽيم جي واکاڻ ڪندي گهرو وزير چيو ته هنن 12 ڪلاڪ مسلسل ڪم ڪيو ۽ ان کان اڳ به مسئلو حل ڪرڻ لاءِ سنجيده ڪوششون ڪيون. هن چيو ته ٽيم ڪڏهن به ”نه“ نه چيو ۽ معاملو حل ڪرڻ تي ڌيان برقرار رکيو. ننڍن کان وڏن معاملن تائين سڀني ميمبرن مسئلو سٺي طريقي سان حل ڪرڻ لاءِ سنجيده ڪوشش ڪئي.
آچر ڏينهن وزيراعظم شهباز شريف لاهور ۾ گهرو وزير محسن نقوي جي رهائشگاهه تي پڻ ويو ۽ سندس مامي اڪمل حسين نقوي جي لاڏاڻي تي تعزيت ڪئي.
وزيراعظم آفيس موجب، گهرو وزير وزيراعظم شهباز شريف کي گذريل رات ٿيل اهم ڳالهين ۽ هن وقت تائين ٿيل اڳڀرائي بابت تفصيلي بريفنگ پڻ ڏني.
شرط ۽ مطالبا
ان کان اڳ آچر ڏينهن نقوي ايڪس تي دعويٰ ڪئي ته هفتي جي آخر ۾ ٿيل ڳالهين دوران ڪي پي حڪومت لکت ۾ معاهدو ڪرڻ ۽ 72 ڪلاڪن اندر ان تي عملدرآمد جو منصوبو پيش ڪرڻ تي راضي ٿي هئي، جنهن ۾ خاص طور دهشتگردي خلاف قدمن کي شامل ڪرڻو هو، پر پوءِ هو پنهنجي موقف تان ڦري وئي.
نقوي موجب پي ٽي آءِ جن ڳالهين تي راضي ٿي هئي انهن ۾: سيڪيورٽي صورتحال ۽ سيڪيورٽي معاملن کي سياسي مداخلت کان محفوظ رکڻ جي ضرورت کي نظر ۾ رکندي پوليس ايڪٽ 2026ع تي ٻيهر غور ڪرڻ، صوبي ۾ دهشتگردن کي آزاديءَ سان ڪم ڪرڻ يا محفوظ پناهگاهون حاصل ڪرڻ کان روڪڻ، پابندي مڙهيل تحريڪ طالبان پاڪستان ۽ ٻين سمورن دهشتگرد گروهن جي واضح مذمت، افغان پناهگيرن بابت قومي پاليسي جي حمايت، جنهن ۾ واپسي ۽ ڪي پي ۾ افغان ڪئمپن جو خاتمو پڻ شامل آهي، عبوري افغان حڪومت سان ڪو به رابطو نه رکڻ، دهشتگردي خلاف ڪاررواين ۽ پوليس لاءِ مناسب فنڊ فراهم ڪرڻ، دهشتگردي خلاف قدمن جي مڪمل صوبائي ذميواري قبول ڪرڻ ۽ هٿياربند فوج سان وڌيڪ مضبوط سهڪار، اڳوڻي فاٽا ۽ ضم ٿيل ضلعن ۾ دهشتگردي خلاف معاملن بابت فيصلا ڪرڻ ۽ قومي ايڪشن پلان تي سختي سان عملدرآمد ڪرائڻ شامل هئا.
نقوي چيو ته ڳالهين جي آخري مرحلي دوران ڪي پي حڪومت انهن واعدن تان پوئتي هٽي وئي. هن چيو ته جڏهن صوبي ۾ جنگ هلي رهي هجي ته سلامتيءَ کي سياست جو موضوع نه بڻائڻ گهرجي.
ڇنڇر ڏينهن شام 4 وڳي کانپوءِ پارليامينٽ هائوس ۾ مخالف ڌر ۽ وفاقي حڪومت وچ ۾ اجلاس شروع ٿيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ جي 4 آڪٽوبر تي اسلام آباد ڏانهن رٿيل لانگ مارچ تي بحث ڪيو ويو. ڳالهيون آچر جي صبح سوير تائين جاري رهيون، پر ڪو نتيجو نه نڪتو. آچر ڏينهن صبح تقريباً 3 وڳي مخالف ڌر جي وفد ۾ شامل سينيٽ ۾ مخالف ڌر جي اڳواڻ علامه راجا ناصر عباس ميڊيا کي ٻڌايو ته ڳالهين ۾ ڪا اڳڀرائي نه ٿي.
هن چيو ته تعطل جا اهم معاملا جيل ۾ قيد پي ٽي آءِ جي باني عمران خان جي پنهنجي ذاتي ڊاڪٽرن سان ملاقات ۽ ڪي پي ۾ دهشتگردي جي مسئلي کي حل ڪرڻ جو طريقو هئا.
گهرو معاملن واري مملڪتي وزير طلال چوڌري، جيڪو حڪومتي وفد ۾ شامل هو، چيو ته ڳالهيون بنيادي طور ان ڪري ناڪام ٿيون، ڇاڪاڻ ته ڪي پي حڪومت اها ضمانت نه ڏئي سگهي ته مستقبل ۾ دهشتگردي خلاف جنگ ۾ سهڪار ڪندي.
هن الزام لڳايو ته ڪي پي ۾ پي ٽي آءِ حڪومت قومي ايڪشن پلان تي عملدرآمد نٿي ڪرڻ چاهي ۽ ڳالهين ۾ شامل پي ٽي آءِ جي وفد به ڪي پي حڪومت جي دهشتگردي بابت سهڪار نه ڪرڻ سبب مايوس ٿي اجلاس مان نڪري ويو.
انهن الزامن کانپوءِ وڏي وزير سهيل آفريدي ايڪس تي چيو ته هو مخالف ڌر جي ڳالهين واري ٽيم ڏانهن موڪليل مسودي جو متن شيئر ڪري رهيو آهي ۽ ان ۾ ”هڪ به مطالبو غير آئيني يا غير قانوني نه هو“.
ايڪس تي جاري ڪيل هن جي مسودي ۾ هي مطالبا شامل هئا: وزيراعظم ۽ پارليامينٽ جي ٻنهي ايوانن ۾ مخالف ڌر جي اڳواڻن وچ ۾ اهم سياسي، قومي، آئيني، قانوني ۽ جمهوري معاملن، خاص طور تي دير جو شڪار معاملن تي بحث لاءِ ملاقاتون ڪرائڻ. ٻنهي ڌرين کي گڏيل مشاورت ۽ ڳالهين ذريعي ٻن مهينن اندر انهن معاملن جي حل لاءِ اثرائتي اڳڀرائي يقيني بڻائڻي هئي. وزيراعظم پاران حڪمران اتحاد، پيپلز پارٽي ۽ مخالف ڌر جي نمائندن تي ٻڌل گڏيل سياسي ڳالهين واري ڪميٽي جوڙڻ. ڪميٽي کي قومي ۽ سياسي معاملن، اختلافن ۽ ٻين اهم مسئلن تي مخالف ڌر سان مسلسل ڳالهيون ڪرڻيون هيون. عمران خان ۽ سندس گهرواري بشرا بي بي لاءِ جيل جي دستور، آئين ۽ لاڳو قانونن مطابق سمورا قانوني، انساني ۽ طبي حق يقيني بڻائڻ. قانوني طور ضرورت هجي ته سندن ذاتي يا نامزد ڊاڪٽرن جي راءِ ۽ هدايتن مطابق طبي سهولتون ۽ علاج فراهم ڪرڻ. عمران خان ۽ بشرا بي بي کي جيل جي دستور ۽ لاڳاپيل قانونن مطابق خاندان جي ماڻهن، وڪيلن ۽ ٻين ساٿين سان ملاقات جي اجازت ڏيڻ. قيدين پاران سزا خلاف داخل ڪيل اپيلن جي ڪارروائي، جتي قانوني طور ممڪن هجي، 10 ڏينهن اندر شروع يا مڪمل ڪرڻ. سڀني ڪيسن جو فيصلو لاڳاپيل عدالتن ۽ قانوني فورمن پاران آئين، قانون، شفاف عدالتي طريقيڪار ۽ انصاف جي اصولن مطابق ڪرڻ. سياسي قيدين ۾ شامل عورتن، جن ۾ ياسمين راشد ۽ بشرا بي بي شامل آهن، کي انساني همدردي جي بنياد تي جلد آزاد ڪرڻ. دهشتگردي ختم ڪرڻ، عوام جي جان ۽ ملڪيت جي حفاظت ۽ ڪي پي ۾ مستقل امن قائم ڪرڻ لاءِ وفاقي ۽ صوبائي حڪومتن وچ ۾ اثرائتي، مسلسل ۽ بامقصد مشاورت. ضرورت مطابق موجوده پاليسين ۽ قدمن جو جائزو وٺي انهن ۾ تبديلي ڪرڻ. وفاقي ۽ صوبائي حڪومتن جا بااختيار نمائندا 72 ڪلاڪن اندر باقاعده اجلاس ڪن ۽ گڏيل مشاورت سان امن ۽ سلامتي لاءِ واضح، جامع ۽ قابلِ عمل حڪمت عملي تيار ڪن. آئين ۽ قانون جي دائري اندر ان حڪمت عملي تي عملدرآمد وفاقي ۽ صوبائي حڪومتن جي گڏيل ذميواري هجي.
ڪي پي جي وڏي وزير چيو ته وفاقي حڪومت طرفان مٿين يقين ڏياريندڙ ڳالهين ۽ طئي ٿيل قدمن تي اثرائتي عملدرآمد بابت لکت ۾ ضمانت ملڻ کانپوءِ پي ٽي آءِ لانگ مارچ رد ڪرڻ جو اعلان ڪندي.
هن وڌيڪ چيو ته جيڪڏهن وفاقي حڪومت طئي ٿيل يقين ڏياريندڙ ڳالهين، ڳالهين جي عمل يا آئيني ۽ قانوني گهرجن جي ڀڃڪڙي ڪئي يا ڳالهين جي عمل ۾ غير ضروري رڪاوٽ وڌي ته پي ٽي آءِ آئين ۽ قانون مطابق پرامن، جمهوري ۽ قانوني احتجاج جو حق محفوظ رکي ٿي.
آفريدي کي ايڪس تي جواب ڏيندي نقوي چيو ته ڳالهين واري ٽيمن وفاق سان هڪ الڳ مسودي کي حتمي شڪل ڏني هئي، جنهن تي ٻنهي ڌرين اتفاق ڪيو هو. ان کانسواءِ ڪي پي ۾ دهشتگردي بابت عملدرآمد جو منصوبو به شامل هو.
ڪي پي جي اطلاعات واري وزير شفيع الله جان چيو ته پي ٽي آءِ جي ڳالهين واري ڪميٽي مڪمل اختيار سان آئي هئي ۽ کيس اهو اختيار حاصل هو ته ڪميٽي جيڪو به فيصلو ڪري، ان جي هو حمايت ڪندا.
هن چيو ته صوبائي حڪومت جو اختيار وڏي وزير وٽ آهي ۽ ڪي پي حڪومت جي پاليسي عمران خان جي نظريي جي ابتڙ نٿي ٿي سگهي. هن الزام لڳايو ته حڪومت جو مقصد دهشتگردي ختم ڪرڻ نه پر پي ٽي آءِ کي ختم ڪرڻ آهي.
هن وڌيڪ چيو ته بيگناهه پختونن جو رت ايترو سستو ناهي جو غلط پاليسين جي نتيجي ۾ وڌيڪ 80 هزار زندگيون قربان ڪيون وڃن. سندس دعويٰ هئي ته خيبرپختونخوا تي دهشتگردي زبردستي مڙهي وئي آهي ۽ جيڪي ماڻهو باهه ٻاريندا آهن، اهي ڪڏهن به اها باهه وسائي نٿا سگهن.
صوبائي وزير چيو ته دهشتگردي خلاف پاليسي ۾ تبديلي ضروري آهي، ڇاڪاڻ ته رڳو بندوق ۽ لٺ واري پاليسي تي ڀاڙڻ سان مسئلو حل نه ٿيندو.
هن چيو ته بند ڪمرن ۾ ويٺل ڪجهه پاڻ کي عقلمند سمجهندڙ ماڻهو اسان جي مستقبل جو فيصلو نه ڪندا.
پيپلز پارٽي جو موقف: ڪي پي حڪومت شرط مڙهڻ شروع ڪيا
ڳالهين ۾ شامل پيپلز پارٽي جي سينيٽر شيري رحمان پڻ ڪي پي جي وڏي وزير کي ذميوار قرار ڏيندي چيو ته ڳالهيون ان وقت ناڪام ٿيون، جڏهن ڪي پي حڪومت منجهند ڌاري دهشتگردي خلاف وفاق سان سهڪار بابت اڳ ۾ طئي ٿيل مسودي تي صحيح ڪرڻ کان هڪ طرفي طور انڪار ڪري ڇڏيو.
ايڪس تي پنهنجي پوسٽ ۾ هن چيو ته معاهدي جو مقصد صوبي کي دهشتگردي خلاف سمورن قدمن ۾ وفاق سان گڏ آڻڻ هو.
شيري رحمان چيو ته حڪومتي ٽيم بار بار مطالبو ڪيو ته ڪي پي حڪومت کي به ڳالهين ۾ شامل ڪيو وڃي، پر وڏو وزير يا ڪابينا جا نمائندا نه آيا. هن چيو ته جيڪڏهن وٽن ڪو قابلِ عمل مسودو هو ته کين پاڻ اچڻ گهرجي ها يا ٻن ڏينهن دوران پنهنجي ڪميٽي کي ان بابت ٻڌائڻ گهرجي ها، بار بار موقف تبديل ڪرڻ بدران.
هن چيو ته ڳالهين ۾ اچڻ يا پنهنجي ئي ٽيمن کي سهڪار ڏيڻ کان انڪار ڪرڻ کانپوءِ سماجي رابطن واري ذريعي نوان مسودا پيش ڪرڻ جو ڪو فائدو ناهي.
سينيٽر شيري رحمان وڌيڪ چيو ته پارليامينٽ ۾ پنهنجي 25 سالن دوران هن ڪڏهن به اهڙي لاپرواهي سان سياسي اعتماد بحال ڪرڻ جا موقعا ضايع ٿيندي نه ڏٺا آهن. سندس چوڻ هو ته اهڙي عمل سان سالن کان هلندڙ سخت سياسي ورهاست کانپوءِ پاڪستان ۾ استحڪام آڻڻ جو موقعو به ضايع ڪيو ويو.
هن افسوس جو اظهار ڪيو ته پيپلز پارٽي ۽ حڪومتي ٽيم پاران پيدا ڪيل موقعو استعمال ڪري تعطل مان نڪرڻ بدران، پشاور حڪومت رات ساڍي 8 وڳي کانپوءِ شرط مڙهڻ شروع ڪيا، جڏهن ته حتمي معاهدي کانسواءِ تقريباً سڀ ڳالهيون طئي ٿي چڪيون هيون.
هن چيو: ”اسان واقعي اڌ کان به وڌيڪ رستو طئي ڪري چڪا هئاسين، باقي رستو به طئي ٿي سگهي پيو.“
