آمريڪي فوجون اربع ڏينهن تائين عراق ۾ موجود پنهنجن آخري فوجي اڏن تان به روانيون ٿيڻ واريون آهن. ايران ۽ ان جا اتحادي هن واپسي کي پنهنجي فتح طور ملهائي رهيا آهن. ٻن ڏهاڪن کان وڌيڪ عرصي تائين هلندڙ جنگ دوران عراق ۾ 4,500 آمريڪي فوجي مارجي ويا.
عراقي سلامتيءَ جي ماهرن جو چوڻ آهي ته اها واپسي، جيڪا صدر جو بائيڊن جي دور ۾ 2024ع ۾ طئي ڪئي وئي هئي ۽ ايران سان جنگ وڙهندڙ ڊونلڊ ٽرمپ جي انتظاميا ان تي عمل ڪرائي رهي آهي، تهران ۽ ان جي طاقتور اتحادين کي عراق ۾ وڌيڪ آزادي سان اثرانداز ٿيڻ جو موقعو ڏئي سگهي ٿي. ساڳئي وقت، ان سان آمريڪا جا ٻيا دشمن، جن ۾ اسلامڪ اسٽيٽ به شامل آهي، ٻيهر سرگرم ٿيڻ جي ڪوشش ڪري سگهن ٿا.
ايران سان لاڳاپيل هٿياربند شيعا گروهن جي مطالعي ۾ ماهر عراقي سلامتي تجزيه نگار جاسم البهادلي چيو، ”اتحادي فوجن جي روانگي مان ايران کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان فائدو ٿيندو، ڇاڪاڻ ته ان سان اهڙي فوجي موجودگي ختم ٿي ويندي، جيڪا ڪيترن سالن کان عراق ۾ تهران جي اثر رسوخ لاءِ هڪ توازن جو ڪم ڪري رهي هئي.“
هن اڳڪٿي ڪئي ته ايران نواز مليشيا گروهه نه رڳو آمريڪي فوجن جي روانگي کي پنهنجي تحريڪ جي فتح طور پيش ڪندا، پر ”ان اڳڀرائي کي سلامتي ۽ سياسي فيصلا سازيءَ تي وڌيڪ اثر رسوخ حاصل ڪرڻ ۾ تبديل ڪرڻ“ جي به ڪوشش ڪندا.
ايران جي حمايت يافته هٿياربند ڌڙن جي اتحاد اسلامڪ ريزسٽنس اِن عراق جي ڪمانڊر ابو مجتبيٰ اليسيري آمريڪي فوجن جي واپسي کي ”عراقي اسلامي مزاحمتي گروهن ۽ عزت وارن عراقي عوام لاءِ تاريخي فتح ۽ آمريڪي منصوبي جي تباهيءَ واري شڪست“ قرار ڏنو.
هن رائٽرز کي ٻڌايو، ”30 سيپٽمبر تي اسان عراق جي تاريخ جي هڪ ڪاري باب جي پڄاڻي ۽ قبضي پاران اسان جي ملڪ تي پنهنجي مرضي مڙهڻ جي ناڪامي جو جشن ملهائينداسين. عراق ثابت ڪري ڇڏيو آهي ته ان جي خودمختياري پرڏيهي فوجن ذريعي نه، پر مزاحمت ۽ ان جي عوام جي مرضي سان محفوظ ٿي سگهي ٿي.“
اڃا تيار ناهيون
جيتوڻيڪ آمريڪي فوجن جي آخري روانگي مجموعي طور عراقي عوام ۾ مقبول آهي، پر ايران نواز گروهن جي طاقت بابت فڪر ڪندڙ ماڻهن جو خيال آهي ته آمريڪي فوجن جو نڪرڻ وقت کان اڳ ٿي رهيو آهي.
فلوجه جي سني قبائلي اڳواڻ عبدالرحمان الزبيعي، جيڪو ڪڏهن آمريڪا مخالف مزاحمت جو اهم مرڪز رهيو، رائٽرز کي ٻڌايو، ”اسان سمجهون ٿا ته عراق هن وقت سلامتيءَ جي ذميواري مڪمل طور سنڀالڻ لاءِ اڃا تيار ناهي.“
هن چيو، ”سڀ عراقي مڪمل خودمختياري جا خواهشمند آهن ۽ ان تي ڪنهن عراقي کي اختلاف نه هوندو. پر منهنجو خيال آهي ته آمريڪا جي اڳواڻيءَ واري اتحاد جو هن طريقي سان نڪرڻ ۽ خال پيدا ڪرڻ ئي اها ڳالهه آهي، جنهن کان سڀ عراقي ڊڄن ٿا.“
آمريڪي فوجن 2003ع ۾ سني مسلمان آمر صدام حسين جي حڪومت ڪيرائڻ لاءِ عراق تي حملو ڪيو هو. ان کان پوءِ آمريڪا ملڪ تي قبضو ڪيو، شيعا اڳواڻيءَ واري حڪومت قائم ڪئي ۽ ڪيترن سالن تائين بغاوت خلاف جنگ وڙهي. آمريڪي فوجون 2011ع جي آخر ۾ عراق مان نڪري ويون.
ٽن سالن کان به گهٽ عرصي بعد آمريڪي فوجون ٻيهر عراق موٽي آيون، جتي هنن عراقي فوجن جي مدد ڪئي ته جيئن 2014ع کان 2017ع تائين هلندڙ وڏي جنگ ۾ سني شدت پسند گروهه اسلامڪ اسٽيٽ کي شڪست ڏئي سگهجي.
”آپريشن عراقي فريڊم“ ۾ مارجي ويل آمريڪين جو انگ افغانستان ۾ ساڳئي وقت هلندڙ جنگ جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٻيڻو هو. افغانستان جي جنگ 2021ع ۾ آمريڪي فوجن جي اوچتي واپسي سان ختم ٿي.
تازن سالن ۾ عراق واحد ملڪ رهيو آهي، جنهن جا آمريڪا ۽ ايران ٻنهي سان ويجها سياسي ۽ فوجي اتحاد رهيا آهن. ٻنهي ملڪن وچ ۾ ڇڪتاڻ دوران عراقي سرزمين ڪڏهن ڪڏهن پراڪسي جنگ جي ميدان طور پڻ استعمال ٿيندي رهي.
آمريڪا 2020ع ۾ بغداد ايئرپورٽ تي هڪ هوائي حملي ذريعي ايران جي اعليٰ فوجي ڪمانڊر قاسم سليماني کي قتل ڪيو هو. ايران سان لاڳاپيل اتحادين بار بار آمريڪي فوجي اڏن تي حملا ڪيا، جن جي جواب ۾ ڪڏهن آمريڪا به جوابي ڪارروايون ڪيون.
ايران خلاف هلندڙ هن سال جي جنگ دوران مارجي ويل 18 آمريڪي فوجين مان 7 عراق ۾ مارجي ويا. انهن مان آخري هڪ فوجي سارجنٽ هو، جيڪو جولاءِ ۾ اربيل ڀرسان هڪ فوجي اڏي تي ڊرون کي ڪنٽرولڊ طريقي سان تباهه ڪرڻ دوران مارجي ويو.
ايران جي ”محور“ لاءِ فتح
ايران جو چوڻ آهي ته ان جو آخري مقصد آمريڪي فوجن کي سڄي وچ اوڀر مان نڪرڻ تي مجبور ڪرڻ آهي. تهران عراق مان آمريڪي فوجن جي واپسي کي علائقي ۾ پنهنجي اتحادي هٿياربند گروهن تي ٻڌل ”مزاحمت جي محور“ جي فتح طور پيش ڪري رهيو آهي.
ايران جي پارليامينٽ جي قومي سلامتي ڪميشن جي نائب چيئرمين امير حيات مقدم سومر ڏينهن چيو ته آمريڪين جي عراق ۽ علائقي مان نڪرڻ کان پوءِ ”عراق ۾ مستقل سلامتي قائم ٿيندي.“
هن ايران جي پارلياماني نيوز سروس کي ٻڌايو، ”ايران عراق مان آمريڪي فوجن جي واپسي جي آجيان ڪري ٿو ۽ بلاشڪ ان جي حمايت ڪندو. مزاحمتي گروهه هن وقت ڪارروائيون ڪري رهيا آهن، جن ۾ ڪڏهن آمريڪي فوجن کي نشانو بڻائڻ ۽ انهن سان مقابلو ڪرڻ به شامل آهي.“
واشنگٽن عراق ۾ ايران نواز مليشيا گروهن تي الزام لڳايو آهي ته اهي تهران جي هدايتن تي پاڙيسري ملڪن تي حملا ڪري وسيع وچ اوڀر واري تڪرار ۾ ڪردار ادا ڪري رهيا آهن. تازو ئي هنن هن مهيني سعودي عرب جي هڪ اهم تيل پائيپ لائين کي نشانو بڻايو. بغداد حڪومت جو چوڻ آهي ته هو انهن گروهن جي اثر رسوخ کي محدود ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهي آهي.
ڇا اسلامڪ اسٽيٽ ٻيهر طاقت حاصل ڪري سگهي ٿي؟
عراقي حڪومت ۽ اتر جي نيم خودمختيار ڪرد علائقي جا ڪجهه سلامتيءَ جا عملدار چون ٿا ته آمريڪي فوجن جي واپسي سان اسلامڪ اسٽيٽ جي ويڙهاڪن کي ٻيهر سرگرم ٿيڻ جو موقعو پڻ ملي سگهي ٿو.
تقريباً هڪ ڏهاڪو اڳ پنهنجي اعلانيل خلافت جي شڪست باوجود اسلامڪ اسٽيٽ جا ويڙهاڪ اڃا تائين لڪل سيلن جو نيٽ ورڪ برقرار رکيو ويٺا آهن.
پنهنجي عروج واري دور ۾ انهن ويڙهاڪن عراق جي لڳ ڀڳ هڪ ڀاڱي ٽئين حصي تي قبضو ڪيو هو ۽ هزارين ماڻهو قتل ڪيا هئا. انهن سوين ماڻهن کي هڪ اڳوڻي آمريڪي فوجي اڏي اندر گوليون هڻندي وڊيو پڻ ٺاهي هئي.
ڪرد ڪمانڊر سرواڻ بارزاني چيو ته آمريڪي انٽيليجنس، لاجسٽڪ مدد ۽ ڊرونز جي کوٽ اسلامڪ اسٽيٽ کي ٻيهر منظم ٿيڻ جو موقعو ڏيندي.
هن چيو، ”ٻن هفتن کان وڌيڪ عرصي کان اسان اسلامڪ اسٽيٽ جي لڪل سيلن جي سرگرمين ۾ واڌ محسوس ڪري رهيا آهيون، جڏهن عام ميڊيا ۾ اهو اعلان ڪيو ويو ته سيپٽمبر جي آخر تائين عالمي اتحاد عراق مان باضابطه طور نڪري ويندو.“
هن وڌيڪ چيو، ”منهنجي خيال ۾ ان سان ويڙهاڪن جو حوصلو وڌيو آهي.“
عراقي سلامتي فورسز جو چوڻ آهي ته اسلامڪ اسٽيٽ جو هڪ شڪي سيل آمريڪي فوجن جي واپسي سان گڏ خودڪش حملا ڪرڻ جي تياري ڪري رهيو هو.
عراقي سلامتي ۽ فوج جي چئن عملدارن موجب، ان سازش مان ظاهر ٿئي ٿو ته ڪيترن سالن جي فوجي نقصانن باوجود شدت پسند گروهه سلامتيءَ جي خالن مان فائدو وٺڻ جي صلاحيت اڃا به رکي ٿو.
اسٽريٽجڪ تيل واري شهر ڪرڪُڪ جي هڪ سينيئر سلامتي عملدار ڪرنل خالد البياتي چيو، ”اسلامڪ اسٽيٽ اهو پيغام ڏيڻ جي ڪوشش ڪري رهي آهي ته اهو گروهه اڃا طاقتور آهي ۽ خونريز حملا ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو.“
ايڊيٽر سنڌيار جو نوٽ: مڊل ايسٽ جنگ دوران عراق مان اوچتو آمريڪي فوج جي نڪرڻ سان يقينن ايراني فتح واري تاثر کي هٿي ملندي ۽ خود عراق ۾ ايران جو سياسي اثر وڌي ويندو. اهو عمل دنيا ۾ آمريڪي فوج جي ڪمزوري کي به ظاهر ڪري ٿو ۽ هاڻي شايد عرب ملڪن جا اڏا آمريڪا گهڻو عرصو برقرار نه رکي سگهي.
آمريڪا، جنهن صدام حسين تي ڪيميائي ۽ هياتياتي هٿيار رکڻ جو الزام لڳائي حملو ڪيو هو ۽ برطانيا سميت سڄي يورپ ان جي همنوا جو ڪردار ادا ڪيو هو ڇا هو ٻڌائيندا ته اهي نام نهاد هٿيار ڪٿي آهن؟
هڪ تاثر اهو به عام آهي ته آمريڪي فوج جي نڪرڻ بعد عراق ۾ وري فرقيوارانه فساد وڌي ويندا. داعش جيڪا پڻ آمريڪا جي پيداوار هئي، اهي وري سرگرم ٿيندا ۽ ايران لاءِ پنهنجي سرحدي ملڪ تي هڪ نئون جنگي محاذ کلندو.
عراق ۾ داعش جي روپ ۾ بظاهر سني فرقو سرگرم ٿيندو ته ڪرد به خاموش نه رهندا ۽ لڳي ٿو ته عراق هڪ ڀيرو ٻيهر سول وار جو ميدان بڻجڻ وارو آهي.
