ڪراچي(اسٽاف رپورٽر) مير رضا ڪيس جي جاچ لاءِ قائم عدالتي ڪميشن جي 11هين ٻڌڻي جسٽس عمر سيال جي سربراهي ۾ ٿي. ٻڌڻي دوران صحت واري سيڪريٽري طاهر سانگي، ڊي جي صحت حيدرآباد شهريار ميمڻ ۽ پهرين جاچ ٽيم جي سربراهه ايس ايس پي سميع الله سومري جا بيان قلمبند ڪيا ويا.
بزنس پارٽنر جو بيان قلمبند
پوليس سرجن سميعه سيد جا اهم انڪشاف
ڪميشن ميڊيڪل بورڊ جي تبديلي، پوليس جاچ، خاندان جا بيان رڪارڊ نه ڪرڻ، سي سي ٽي وي فوٽيج، مير رضا جي موبائل فون، پستول، شاهدن، گيسٽ هائوس، گاڏين ۽ مبينا مالي معاملن بابت سوال ڪيا.
مير رضا علي ڪراچيءَ جو نوجوان واپاري هو، جيڪو 28 جولاءِ 2026ع تي گم ٿي ويو ۽ ٻئي ڏينهن گلستانِ جوهر مان سندس لاش مليو. شروعاتي طور واقعي کي خودڪشي جو امڪان سمجهيو ويو، پر بعد ۾ فرانزڪ ۽ پوسٽ مارٽم رپورٽ خودڪشي جي امڪان کي رد ڪندي موت جو سبب گولي لڳڻ قرار ڏنو.
نوجوان واپاري جي قبر پڻ کوٽائي وئي. ڪيس جي جاچ ۾ اڳڀرائي نه ٿيڻ تي سنڌ هاءِ ڪورٽ جسٽس عمر سيال جي سربراهي ۾ هڪ رڪني عدالتي ڪميشن قائم ڪيو هو.
صحت واري سيڪريٽري کان ميڊيڪل بورڊ بابت سوال
ٻڌڻي جي شروعات ۾ صحت واري سيڪريٽري طاهر سانگي ڪميشن کي ٻڌايو ته هو پنجاب ۽ سنڌ جي مختلف کاتن ۾ ڪم ڪري چڪا آهن. ڪميشن جڏهن ڊاڪٽر اسامه شيخ بابت سوال ڪيو ته صحت واري سيڪريٽري ٻڌايو ته ڊاڪٽر اسامه سندس ماتحت ڪم ڪري ٿو.
ڪميشن ريمارڪس ڏنا ته ڊاڪٽر اسامه مسلسل ماڻهن کي تڪراري بڻائي رهيو آهي ۽ اهو رويو صحت واري سيڪريٽري کي به بدنام ڪرڻ جي ڪوشش آهي.
ڪميشن پڇيو ته ميڊيڪل بورڊ ڪهڙي قانون تحت جوڙيو ويندو آهي؟ صحت واري سيڪريٽري جواب ڏنو ته عدالت حڪم ڏئي ته صحت کاتو بورڊ جوڙي ٿو.
ڪميشن جي سربراهه ڪاوڙ جو اظهار ڪندي چيو: ”توهان ڇا عدالت تي ذميواري وجهڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهيو؟“
ڪميشن پڇيو ته ڇا هن ڊي جي صحت شهريار ميمڻ کي رات دير سان ميڊيڪل بورڊ تبديل ڪرڻ لاءِ چيو هو؟ صحت واري سيڪريٽري انڪار ڪندي ٻڌايو ته کيس جوڊيشل مئجسٽريٽ جو هڪ خط مليو هو، جنهن ۾ ميڊيڪل بورڊ تبديل ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي هئي.
ڪميشن طرفان خط طلب ڪرڻ تي صحت واري سيڪريٽري اهو خط پيش ڪري ڇڏيو. سندس چوڻ موجب خط ۾ پوليس سرجن طرفان جوڙيل بورڊ ۾ سينيئر پئٿالوجسٽ ۽ فرانزڪ ماهرن کي شامل ڪرڻ جي هدايت هئي.
ڪميشن پڇيو ته خط ۾ پوليس سرجن جي نگراني جو به ذڪر آهي، ڇا ان نڪتي کي نظرانداز ڪيو ويو؟
ڪميشن جي سربراهه سخت ريمارڪس ڏيندي چيو:
”توهان کي اندازو آهي ته توهان ڇا ڪيو آهي؟“
صحت واري سيڪريٽري ٻڌايو ته سندس خيال ۾ بورڊ ۾ سينيئر ماڻهن کي شامل ٿيڻ گهرجي ها ته جيئن شفافيت برقرار رهي، تنهنڪري هن ڊي جي صحت کي ائين ڪرڻ لاءِ چيو.
ڪميشن پڇيو ته ڇا کيس خبر هئي ته رات وچ ۾ نئون بورڊ جوڙيو ويو؟ صحت واري سيڪريٽري اعتراف ڪيو:
”ها، منهنجي ڄاڻ ۾ هو، مان ان عمل ۾ شامل هئس.“
ڪميشن سوال ڪيو ته ڪراچيءَ جي ڊاڪٽرن کي ڪڍي حيدرآباد جا ڊاڪٽر شامل ڪيا ويا ته کيس حيرت ڇو نه ٿي؟
صحت واري سيڪريٽري چيو ته حيدرآباد مان شامل ڪيل ڊاڪٽرن مان هو ڪنهن کي به نٿو سڃاڻي.
ڪميشن جي سربراهه ريمارڪس ڏنا ته شهريار ميمڻ ۽ صحت وارو سيڪريٽري بورڊ جي تبديلي واري معاملي جا ذميوار آهن.
صحت واري سيڪريٽري ٻڌايو ته معاملو ميڊيا ۾ هلي رهيو هو ۽ خاندان به پهرين ميڊيڪل بورڊ تي راضي نه هو، تنهنڪري بورڊ تبديل ڪيو ويو.
شهريار ميمڻ کان عهدي، اختيارن ۽ بورڊ جي تبديلي بابت سوال
ڊي جي صحت شهريار ميمڻ جو بيان رڪارڊ ڪندي ڪميشن پڇيو ته اسپيشل سيڪريٽري ڇا هوندو آهي ۽ ڇا اهڙي پوسٽ موجود آهي؟ شهريار ميمڻ ان کي ڪيڊر پوسٽ قرار ڏنو.
ڪميشن سندس تعليمي قابليت بابت پڇيو ته هن ٻڌايو ته هن لياقت ميڊيڪل يونيورسٽي مان ايم بي بي ايس ڪيو ۽ ڪراچيءَ ۾ ڊي سي ڪورنگي سميت مختلف عهدن تي ڪم ڪيو.
ڪميشن پڇيو: ”توهان ۾ اهڙيون ڪهڙيون خوبيون آهن جو توهان کي اسپيشل سيڪريٽري مقرر ڪيو ويو؟“
ان کان پوءِ ميڊيڪل بورڊ جي تبديلي بابت سوال ڪيو ويو ته بورڊ ڪهڙي اختيار ۽ ڪهڙي قانون تحت تبديل ڪيو ويو؟
شهريار ميمڻ چيو ته پهريون ميڊيڪل بورڊ سندس سفارش تي جوڙيو ويو هو، جڏهن ته ٻيو بورڊ سندس سفارش تي نه جوڙيو ويو. هن ٻڌايو ته شام 5 کان 7 وڳي جي وچ ۾ ڊي جي صحت سان ڳالهه ٿي هئي، پر رات دير سان ڪا فون ڪال نه ڪئي هئي.
شهريار ميمڻ ٻڌايو ته هو جولاءِ 2026ع ۾ اسپيشل سيڪريٽري بڻيو هو.
ڪميشن اي ايس پي شاهزيب مشتاق بابت پڻ سوال ڪيو. شهريار ميمڻ چيو ته هو کيس نٿو سڃاڻي.
ڪميشن جي سربراهه ڪاوڙ جو اظهار ڪندي چيو: ”اسان سان هوشياري نه ڪريو، صحيح ڳالهه ٻڌايو.“
شهريار ميمڻ چيو ته ڊي جي صحت ڪوڙ ڳالهائي رهيو آهي ته هن بورڊ تبديل ڪرڻ لاءِ چيو هو.
ڪميشن پڇيو ته پوءِ بورڊ ڪنهن جي حڪم تي جوڙيو ويو؟
شهريار ميمڻ چيو ته کيس خبر ناهي، پر بعد ۾ هن تسليم ڪيو ته بورڊ جي تبديلي سندس ڄاڻ ۾ هئي.
ڪميشن پڇيو ته ڇا نئين ميڊيڪل بورڊ جو نوٽيفڪيشن جعلي آهي؟ شهريار ميمڻ چيو ته نه، نوٽيفڪيشن اصل آهي.
سپر ميڊيڪل بورڊ بابت سوال تي هن ٻڌايو ته نئين جاچ ٽيم طرفان کيس هڪ خط مليو آهي.
ايس ايس پي سميع الله سومري کان جاچ بابت سخت سوال
ايس ايس پي سميع الله سومري ٻڌايو ته ايس آءِ او جي بنيادي ذميواري ڏوهن جي ڪيسن جي جاچ ڪرڻ آهي.
ڪميشن جي سربراهه پڇيو ته جاچ سندس حوالي ڪرڻ وقت ڪير ڪير گڏ هو؟ ايس ايس پي زبير نذير شيخ، شبير لغاري ۽ ارشد جاويد سميت ٻين آفيسرن جا نالا ٻڌايا.
ڪميشن خاندان جا بيان رڪارڊ نه ڪرڻ جو سبب پڇيو.
ايس ايس پي چيو ته هن زبير نذير شيخ کي مير رضا جي والد سان رابطو ڪرڻ جي هدايت ڪئي هئي ۽ والد ملاقات کان انڪار ڪيو هو.
مير رضا جي والد ڪميشن آڏو ان ڳالهه جي ترديد ڪندي چيو ته کيس ڪا به فون ڪال نه آئي هئي.
ايس ايس پي ٻڌايو ته 3 آگسٽ تي خاندان سان ملاقات ٿي هئي.
ڪميشن پڇيو ته خاندان جو بيان رڪارڊ ڪرڻ کان سواءِ اهو ڪيئن معلوم ٿيو ته واقعو خودڪشي هو؟
ڪميشن اهو پڻ پڇيو ته ايس ايس پي ميڊيا سان ڳالهائيندو رهيو ۽ خودڪشي جو چوندو رهيو. ايس ايس پي جواب ڏنو ته خاندان جي تعاون نه ڪرڻ سبب هن ميڊيا سان ڳالهه ڪئي.
ڪميشن جي سربراهه پڇيو ته ڇا کيس اهو احساس نه ٿيو ته جاچ اڃا شروع ئي ٿي هئي ۽ هو ان دوران بيان ڏئي رهيو هو؟
ايس ايس پي ٻڌايو ته 3 آگسٽ تي هثيم، احمد ۽ رازق جا بيان ورتا ويا ۽ ڏوهه واري هنڌ جو معائنو ڪيو ويو.
جسٽس عمر سيال پڇيو ته ڇا هو جاچ آفيسر شبير لغاري جي ڪارڪردگيءَ مان مطمئن هو؟
ايس ايس پي چيو ته هو مطمئن نه هو.
ڪميشن ٻيهر پڇيو ته اطمينان نه هجڻ باوجود جاچ آفيسر کي ڪيس ۾ ڇو رکيو ويو؟
50 کان وڌيڪ ڪئميرائن باوجود رڳو هڪ وڊيو؟ ڪميشن ڪاوڙ ۾
ڪميشن جي سربراهه پڇيو ته جاچ جي دائري ۾ ڪيتريون ڪئميرائون ۽ ڪيتريون جايون شامل هيون.
هن سوال ڪيو: ”52 ڪئميرائن جي موجودگيءَ باوجود توهان رڳو هڪ وڊيو ورتي؟“
ڪميشن جي سربراهه ايس ايس پي کي چيو: ”توهان سربراهه هئو، پنهنجي غلطي مڃو.“
مير رضا جي فون بابت سوال تي ايس ايس پي چيو ته کيس خبر ناهي ته فون اڇلائڻ واري سي سي ٽي وي فوٽيج صحيح آهي يا نه.
ڪميشن پڇيو ته فون ڪنهن کنيو؟
ايس ايس پي ٻڌايو ته هن جاچ آفيسر کان پڇيو هو، پر جاچ آفيسر چيو ته هن وڊيو نه ڏٺي هئي.
سجاد نالي شخص طرفان فون کڻڻ بابت به سوال ٿيو. ايس ايس پي ٻڌايو ته هن بي آر ٽي جي هڪ ملازم جو انٽرويو ڪيو هو، پر سندس بيان رڪارڊ نه ڪيو ويو.
جسٽس عمر سيال پوليس چيف آزاد خان طرفان خاندان کي ڪا پريزنٽيشن ڏيکارڻ بابت پڇيو. ايس ايس پي چيو ته کيس اهڙي ڪنهن ڳالهه جي ڄاڻ ناهي.
پستول جي ڪور بابت سوال تي ايس ايس پي ٻڌايو ته کيس 31 جولاءِ تي پستول جو ڪور ملڻ جي خبر هئي.
هن وڌيڪ ٻڌايو ته 6 آگسٽ تي ان هنڌ تي باهه لڳڻ جي اطلاع پڻ ملي هئي، جتي لاش مليو هو.
ڪميشن جي سربراهه سخت ريمارڪس ڏيندي چيو:
”توهان سڄو ڪيس تباهه ڪري ڇڏيو، توهان به ڏوهاري نظر اچي رهيا آهيو.“
جاءِ وقوع تي باهه ڪنهن جي چوڻ تي لڳائي وئي؟ ان سوال تي ايس ايس پي چيو ته کيس خبر ناهي.
ڪميشن پوليس جي طريقيڪار بابت پڻ سخت سوال اٿاريا.
ٽي ڪروڙ رپيا، ڪرپٽو ڪرنسي ۽ شاهدن جا بيان
ڪميشن جي سربراهه پڇيو ته ڇا مير رضا شاهد صارم بن طاهر کان 3 ڪروڙ رپيا گهريا هئا؟
ايس ايس پي چيو ته سندس انٽرويو دوران اها ڳالهه سامهون آئي هئي. 80 لک رپين جي ذڪر بابت به هن لاعلمي ظاهر نه ڪئي.
ڪميشن پڇيو ته 3 ڪروڙ رپين وارو اسڪرين شاٽ ميڊيا کي ڪنهن ڏنو؟
ايس ايس پي چيو ته کيس خبر ناهي. سندس چوڻ موجب ايس ايڇ او اهو اسڪرين شاٽ ايس ايس پي ايسٽ کي ڏنو هو، جتان کيس موڪليو ويو.
علي شاز جي وائس نوٽ بابت ايس ايس پي ٻڌايو ته اي ايس پي ندا جنيد کيس اهو نوٽ موڪليو هو ۽ چيو هو ته علي شاز 20 اهڙا ماڻهو پيش ڪري سگهي ٿو، جيڪي پوليس جي مدد ڪري سگهن ٿا.
ڪميشن نشاندهي ڪئي ته 24 آگسٽ تائين علي شاز جو بيان ڪنهن به پوليس اهلڪار رڪارڊ نه ڪيو هو.
ڪميشن جي سربراهه پڇيو ته جاچ دوران بليڪ ميلنگ يا مالي مسئلن بابت ڪهڙي معلومات ملي؟
ايس ايس پي چيو ته رڳو دوستن جا بيان موجود هئا.
ڪرپٽو ڪرنسي بابت ايس ايس پي ٻڌايو ته احمد، رازق، صارم ۽ هثيم جي بيانن مان معلوم ٿيو ته مير رضا ڪرپٽو ڪرنسي جي واپار ۾ ملوث هو، پر رقم ۽ نقصان بابت تفصيل حاصل نه ٿي سگهيا.
اي ايس پي ندا، گيسٽ هائوس ۽ گاڏين جي جاچ
ڪميشن اي ايس پي ندا جنيد جي ڪردار بابت سوال ڪيو.
ايس ايس پي ٻڌايو ته کيس مير رضا جي مڱيندي جو انٽرويو وٺڻ لاءِ موڪليو ويو هو.
4 آگسٽ تي پوليس چيف آزاد خان جي هدايت تي پوليس سرجن سان ملاقات ڪئي وئي، جنهن ۾ اي ايس پي ندا پڻ موجود هئي.
ايس ايس پي موجب ان وقت کيس ندا ۽ شاهزيب جي مبينا رابطي جي خبر نه هئي.
پوليس سرجن کي چيو ويو ته هو خاندان سان ڳالهائي، ڇاڪاڻ ته خاندان تعاون نه ڪري رهيو هو.
قبر کوٽڻ جي تجويز پڻ پوليس سرجن ڏني هئي.
جاگرافيائي رابطن جي ذريعي علائقي ۾ موجود ماڻهن جي سڃاڻپ لاءِ 31 جولاءِ تي جيو فينسنگ بابت خط موڪليو ويو، پر ان جو جواب نه آيو.
ڪميشن جي سربراهه اڇي آلٽو ۽ سلور گري سوئفٽ سميت مختلف گاڏين بابت سوال ڪيا.
ڪميشن چيو ته پنج ماڻهو هڪ گاڏي ۾ نظر آيا، پر انهن سڀني کان پڇا ڳاڇا نه ڪئي وئي.
هڪ موٽرسائيڪل سوار بابت پڻ سوال ڪيو ويو، جيڪو واقعي واري هنڌ تي چڪر هڻي رهيو هو.
گيسٽ هائوس بابت ايس ايس پي ٻڌايو ته اتي سميجو برادري جا 9 ماڻهو موجود هئا.
ڪميشن پڇيو ته جيڪڏهن گيسٽ هائوس جي سي سي ٽي وي فوٽيج جو ڊي وي آر عديل افضل کڻي ويو هو ته ڇا کيس ان جي خبر نه پئي؟
خاندان جو موقف هو ته گيسٽ هائوس ۾ غير اخلاقي سرگرميون جاري هيون ۽ پوليس طرفان 9 ماڻهن کي حراست ۾ وٺڻ باوجود سڃاڻپ پريڊ لاءِ خاندان کي نه گهرايو ويو.
جسٽس عمر سيال ريمارڪس ڏنا ته جاچ مان لڳي ٿو ته رڳو هڪ رخ تي ڪم ڪيو ويو.
ايس ايس پي چيو ته ڇهن ڏينهن اندر حتمي نتيجي تي پهچڻ ممڪن نه هو.
ڪميشن جي سربراهه چيو ته جاچ پئسن ۽ خودڪشي واري رخ تي مرڪوز رهي.
ايس ايس پي جواب ڏنو ته ڇهن ڏينهن دوران ٻه پوسٽ مارٽم، پوليس سرجن جا متضاد بيان ۽ ٻيا ڪيترائي رخ سامهون آيا هئا.
پستول بابت ايس ايس پي ٻڌايو ته سي سي ٽي وي مان معلوم ٿيو ته اتي ڪچرو چونڊيندڙ ماڻهو موجود هئا، پر ڪنهن کي پستول کڻندي نه ڏٺو ويو.
آخر ۾ وزيراعليٰ هائوس ۾ ڊاڪٽر اسامه کي گهرايو وڃڻ بابت پڻ سوال ڪيو ويو.
ايس ايس پي ٻڌايو ته وزيراعليٰ ڪيس جي اڳڀرائي بابت ڳالهائي رهيو هو.
ڪميشن طرفان ڪارروائي 15 آڪٽوبر تائين جاري رکڻ لاءِ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس ۽ گهرو کاتي کي خط لکيو ويو آهي.
ڊي ايس پي سراج لاشاري ۽ سي پي ايل سي جي ڪاشف افتخار کي 28 سيپٽمبر تي طلب ڪيو ويو آهي.
”ڪميشن آڏو بار بار ڪوڙ ڳالهايو پيو وڃي“: جبران ناصر
ڪيس جي ٻڌڻي کان پوءِ وڪيل جبران ناصر ميڊيا سان ڳالهائيندي چيو ته ڪميشن آڏو بار بار ڪوڙ ڳالهايو پيو وڃي ۽ ڪيترن ئي معاملن ۾ حقيقتون لڪائڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي.
هن چيو ته آءِ جي سنڌ 6 آگسٽ تي بيان ڏنو هو ته مير رضا ڪيس 90 سيڪڙو حل ٿي چڪو آهي، پر آءِ جي جي ان بيان کان رڳو ٻن ڏينهن پوءِ قبر کوٽائي وئي.
هن سوال ڪيو ته جيڪڏهن ڪيس 90 سيڪڙو حل ٿي چڪو هو ته پوءِ ٻن ڏينهن کان پوءِ قبر کوٽڻ جي ضرورت ڇو پيش آئي؟
هن چيو ته ڪميشن آڏو پيش ٿيندڙ آفيسرن کان پڻ مختلف معاملن بابت سوال ڪيا ويا آهن.
جبران ناصر جو چوڻ هو ته مير رضا ڪيس جي جاچ بابت اڃا به ڪيترائي اهم سوال موجود آهن، جن جا جواب ڪميشن جي ڪارروائي دوران سامهون اچي رهيا آهن.
