واشنگٽن(ويب ڊيسڪ)آمريڪا تصديق ڪئي آهي ته هن زمين جي مدار ۾ هڪ خلائي هٿيار مقرر ڪيو آهي، جيڪو پهريون ڀيرو آهي جو آمريڪا اهڙين جارحاڻي صلاحيتن جو کليل طور اعتراف ڪيو آهي.
آمريڪي هوائي فوج جي سيڪريٽري ٽرائي مينڪ چيو آهي ته مدار ۾ موجود اهو هٿيار آمريڪي فوجن کي دشمن جي مخالفانه ڪارروائين کان محفوظ رکڻ لاءِ ضروري هو.
سومر ڏينهن ايئر، اسپيس اينڊ سائبر ڪانفرنس کي خطاب ڪندي مينڪ چيو ته آمريڪا ”تيزيءَ سان تبديل ٿيندڙ خطرن“ کي منهن ڏيڻ لاءِ تيار آهي، پر هن ان هٿيار جي صلاحيتن يا ان کي ڪهڙي وقت مدار ۾ پهچايو ويو، بابت وڌيڪ تفصيل نه ڏنا.
آمريڪي فوج جا سينيئر اڳواڻ اڳ ۾ ئي چئي چڪا آهن ته هو خلا ۾ فوجي صلاحيتن کي وڌائڻ جو ارادو رکن ٿا. ان جو سبب روس ۽ چين جا اهي پروگرام ٻڌايا ويا آهن، جن تحت مستقبل جي ڪنهن جنگ ۾ آمريڪي سيٽلائيٽن تي حملو ڪرڻ ۽ انهن جي ڪارڪردگي ۾ خلل وجهڻ جا طريقا تيار ڪيا پيا وڃن.
آمريڪي اختيارين اڃا تائين اهو نه ٻڌايو آهي ته اهو هٿيار اصل ۾ ڪيئن ڪم ڪندو آهي.
آمريڪي خلائي فوج جي هڪ ترجمان چيو: ”خلائي ڪنٽرول ۾ اهي سڀئي فوجي شعبا شامل آهن، جيڪي خلائي ميدان ۾ مقابلو ڪرڻ ۽ ان تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ لاءِ ضروري آهن. ان مقصد لاءِ روايتي ۽ غير روايتي ٻنهي قسمن جا وسيلا استعمال ڪري مخالف جي صلاحيتن کي متاثر ڪري سگهجي ٿو، جن ۾ خلل وجهڻ، ڪارڪردگي گهٽائڻ ۽ ضرورت پوڻ تي تباهي شامل آهي.“
ترجمان وڌيڪ چيو ته اهي صلاحيتون فوجي ڪمانڊز جي هدايت تي جارحاڻي ۽ دفاعي ٻنهي مقصدن لاءِ استعمال ڪري سگهجن ٿيون.
ٻاهرين خلا جي فوجي استعمال بابت هڪ ماهر چيو ته عوام کي هن ٽيڪنالاجي بابت ”تمام ٿوري“ ڄاڻ آهي. هن بي بي سي کي ٻڌايو ته هٿيارن جي ”مختلف قسمن جو هڪ مڪمل سلسلو“ ٿي سگهي ٿو.
رائل يونائيٽيڊ سروسز انسٽيٽيوٽ (RUSI) سان لاڳاپيل ڊاڪٽر بليڊن بوون ريڊيو 4 جي ”ٽوڊي“ پروگرام کي ٻڌايو ته هو ”صرف اندازو لڳائي“ رهيو آهي، پر ممڪن آهي ته آمريڪا ”ڪنهن قسم جي برقي جنگ يا ريڊيو رابطن ۾ خلل وجهندڙ نظام“ ڏانهن اشارو ڪري رهيو هجي.
بوون چيو ته اهڙو هٿيار زمين تي اڳ ئي موجود ٽيڪنالاجي تي ٻڌل ٿي سگهي ٿو، جيڪا ريڊيو رابطن ۾ خلل وجهي سگهي ٿي.
ٻيو امڪان اهو آهي ته اهو ڪنهن قسم جو ”جسماني تباهي ڪندڙ خلائي اوزار“ هجي، يعني اهڙو خلائي اوزار جيڪو ڪنهن سيٽلائيٽ ڏانهن ڪو جسم موڪلي، جيڪو ان سان ٽڪرائجي ان کي تباهه ڪري ڇڏي.
پر بوون موجب اهو امڪان گهٽ آهي، ڇاڪاڻ ته اهڙو جسماني طور تباهي ڪندڙ هٿيار وڏي مقدار ۾ خلائي ملبو پيدا ڪري سگهي ٿو.
ٽرمپ انتظاميا چيو آهي ته خلا ۾ موجود فوجي صلاحيتون ۽ دشمن ميزائلن کي روڪڻ وارا ميزائل، آمريڪا جي رٿيل ”گولڊن ڊوم“ دفاعي نظام جو اهم حصو آهن. ان نظام جو مقصد آمريڪا کي ميزائلن ۽ ٻين فضائي خطرن کان بچائڻ آهي.
گذريل سال صدر ڊونلڊ ٽرمپ هڪ انتظامي حڪم جاري ڪيو هو، جنهن ۾ آمريڪي خلائي فوج جي ڪردار کي رڳو دفاع تائين محدود نه رکڻ، پر ضرورت پوڻ تي حملي آور قوت طور به استعمال ڪرڻ تي زور ڏنو ويو هو.
آمريڪي خلائي فوج، جيڪا 70 سالن کان وڌيڪ عرصي کان پوءِ آمريڪي فوج جو نئون شعبو بڻجي قائم ڪئي وئي، 2019ع ۾ شروع ڪئي وئي هئي. ان جو مقصد خلا ۾ موجود آمريڪي اثاثن، جن ۾ رابطن ۽ نگراني لاءِ استعمال ٿيندڙ سوين سيٽلائيٽ شامل آهن، جو تحفظ ڪرڻ هو.
1967ع جو معاهدو
1967ع جي هڪ عالمي معاهدي تحت خلا ۾ وڏي تباهي وارا هٿيار رکڻ تي پابندي لڳائي وئي هئي.
پر ان کان پوءِ آمريڪا، روس ۽ چين سميت وڏين طاقتن اهڙيون ٻيون خلائي فوجي صلاحيتون تيار ڪرڻ تي ڪم جاري رکيو، جيڪي ان معاهدي جي سڌي پابندي هيٺ نٿيون اچن. انهن ۾ مخالف ملڪن جي سيٽلائيٽن کي نشانو بڻائڻ به شامل آهي، جڏهن ته اهي سيٽلائيٽ فوجي رابطن، نگراني ۽ رهنمائي لاءِ انتهائي اهم آهن.
فيبروري جي شروعات ۾ انڪشاف ٿيو هو ته روس جي ٻن سيٽلائيٽن 2022ع ۾ يوڪرين تي روسي حملي کان پوءِ ممڪنه طور تي گهٽ ۾ گهٽ هڪ درجن يورپي سيٽلائيٽن جي رابطن ۾ مداخلت ڪئي هئي.
ممڪن آهي ته انهن مداخلتن ذريعي روسي ڳجهن ادارن کي انهن سيٽلائيٽن ذريعي موڪليل حساس معلومات پڙهڻ جو موقعو مليو هجي، يا نظرياتي طور تي اهي انهن سيٽلائيٽن جو ڪنٽرول به حاصل ڪري سگهن ٿا.
2024ع ۾ آمريڪا چيو هو ته روس هڪ اهڙو سيٽلائيٽ خلا ۾ موڪليو آهي، جنهن بابت آمريڪا کي شڪ آهي ته اهو ٻين خلائي اوزارن تي حملو ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو. روس ان معاملي تي عوامي طور ڪو تبصرو نه ڪيو هو.
آمريڪي خلائي فوج جو چوڻ آهي ته چين ”فوجي جديدڪاري جي حڪمت عملي تحت خلائي ۽ خلائي مخالف صلاحيتون تيار ۽ استعمال ڪري رهيو آهي“.
ان جو چوڻ آهي ته روس ”خلا کي جنگ جو هڪ ميدان سمجهي ٿو ۽ يقين رکي ٿو ته مستقبل جي جنگين ۾ خلا تي بالادستي فيصلائتي ڪردار ادا ڪندي.“
چين جو سخت ردعمل
چين اڱاري ڏينهن آمريڪا تي زور ڏنو ته هو ٻاهرين خلا ۾ پنهنجي فوجي تياريون وڌائڻ کان روڪي. اهو ردعمل ان وقت سامهون آيو، جڏهن واشنگٽن پهريون ڀيرو کليل طور تسليم ڪيو ته هن زمين جي مدار ۾ عملي طور استعمال ٿيندڙ هٿيار مقرر ڪيا آهن.
بيجنگ ۾ صحافين سان ڳالهائيندي چيني پرڏيهي وزارت جي ترجمان گوو جياڪون چيو: ”چين ڊگهي عرصي کان ٻاهرين خلا جي پرامن استعمال ۽ خلائي سلامتي جي تحفظ لاءِ پرعزم رهيو آهي. اسان خلا ۾ هٿيارن جي ڊوڙ يا ان کي هٿياربند بڻائڻ ۽ جنگ جي ميدان ۾ تبديل ڪرڻ جي ڪنهن به ڪوشش جي مخالفت ڪريون ٿا.“
گوو چيو: ”اسان آمريڪا تي زور ڏيون ٿا ته هو خلا ۾ پنهنجي فوجي تياريون وڌائڻ کان روڪي ۽ عملي قدمن ذريعي عالمي اسٽريٽجڪ استحڪام جو تحفظ ڪري.“
چيني ترجمان جا اهي بيان آمريڪي هوائي فوج جي سيڪريٽري ٽرائي مينڪ جي هڪ ڏينهن اڳ ڏنل بيان کان پوءِ سامهون آيا، جنهن ۾ هن چيو هو ته آمريڪي خلائي فوج وٽ هاڻي مدار ۾ اهڙا عملي هٿيار موجود آهن، جيڪي مخالف ڌرين جي خطرن جو جواب ڏيڻ جي صلاحيت رکن ٿا.
مينڪ ايئر، اسپيس اينڊ سائبر ڪانفرنس کي ٻڌايو: ”اسان مسلسل اهو يقيني بڻائي رهيا آهيون ته جتي به نوان خطرا موجود هجن، انهن کي منهن ڏيڻ لاءِ اسان تيار رهون.“
هن وڌيڪ چيو: ”اهو ئي سبب آهي جو خلائي فوج وٽ هاڻي مدار ۾ خلائي ڪنٽرول جا اهڙا هٿيار موجود آهن، جيڪي دشمن جي مخالفانه ڪارروائي کان گڏيل فوجي قوت جو دفاع ڪرڻ جي صلاحيت رکن ٿا.“
مينڪ، جنهن جو کاتو آمريڪي هوائي فوج ۽ خلائي فوج ٻنهي جي نگراني ڪري ٿو، اهو ٻڌائڻ کان انڪار ڪيو ته اهي هٿيار ڪڏهن عملي طور فعال ڪيا ويا، انهن جون اصل صلاحيتون ڪهڙيون آهن، يا اهي جسماني ٽڪر ذريعي تباهي، هدايت ٿيل توانائي، برقي جنگ يا سائبر صلاحيتن مان ڪهڙي ٽيڪنالاجي استعمال ڪن ٿا.
