آمريڪا ۽ نوجوان يهودين سان ڪمزور ٿيندڙ تعلق تي اسرائيل پريشان

ايڊيٽر ڊيسڪ
اسرائيل جي سياسي ۽ مذهبي حلقن سان تعلق رکندڙ ماڻهو نوجوان يهودي آمريڪين سان ڪمزور ٿيندڙ لاڳاپن بابت پريشان آهن. هڪ تازي اَي پي-نورڪ (AP-NORC) سروي موجب، نوجوان يهودي آمريڪين جو خيال آهي ته اسرائيل جي حمايت سندن يهودي سڃاڻپ لاءِ وڏي عمر جي ماڻهن جي ڀيٽ ۾ گهٽ اهم آهي.
”اها ڳالهه اسان لاءِ انتهائي اهم آهي،“ اسرائيل جي وزارتِ ڊائسپورا افيئرز جي ڊائسپورا شعبي جي سربراهه ايتائي نڪسن چيو. ”اسان صرف اسرائيلين جي نه، پر يهودي ماڻهن جي رياست آهيون.“
ليزلي ساڪس، جيڪا موجوده اسرائيلي حڪومت خلاف احتجاج ڪري چڪي آهي ۽ اسرائيل موومينٽ فار ريفارم اينڊ پروگريسو جيڊيزم جي سربراهه آهي، پڻ ڊائسپورا ۾ رهندڙ يهودين سان ويجهن لاڳاپن کي اسرائيل ۽ سڄي دنيا جي يهودين لاءِ ”حڪمت عمليءَ جو اثاثو“ سمجهي ٿي.
انهيءَ ڪري هوءَ ان ڳالهه بابت تمام گهڻي فڪرمند آهي ته ڊائسپورا جا يهودي اهو احساس وڃائي رهيا آهن ته اسرائيل سندن وطن ٿي سگهي ٿو، خاص طور تي اهڙي وقت جڏهن وڌندڙ يهودي مخالف تعصب کين سندن سياسي ۽ مذهبي وابستگين کان قطع نظر نشانو بڻائي رهيو آهي.
تل ابيب جي هڪ عبادتگاهه ۾ ساڪس چيو: ”اها ڳالهه هميشه تمام، تمام اهم رهي آهي ته سڄي دنيا ۾ هر ماڻهو، خاص طور هولوڪاسٽ کانپوءِ، اهو ڄاڻي ته هڪ اهڙو ملڪ موجود آهي جيڪو هميشه کين قبول ڪندو.“
”هاڻي ان ڳالهه کي ڪيترائي نسل گذري چڪا آهن ۽ اها سوچ سندن ذهني سڃاڻپ ۾ اڳ جيتري نمايان نه رهي آهي. منهنجي خيال ۾ اها اسرائيل ۽ دنيا جي يهودين ٻنهي جي ناڪامي آهي ته اسان ان احساس کي ايترو نمايان رکڻ ۾ ڪامياب نه ٿي سگهيا آهيون.“
2000ع کان وٺي Taglit-Birthright Israel نالي ادارو آمريڪا ۽ ٻين ملڪن مان هڪ لک نه، پر تقريبن 10 لک نوجوان يهودين کي اسرائيل جي 10 ڏينهن واري مفت ”دريافت“ واري دوري تي وٺي اچي چڪو آهي. تنظيم جي چيف ايگزيڪيوٽو جو چوڻ آهي ته هاڻي اڳ کان به وڌيڪ ضروري آهي ته نوجوانن کي اهو ڏيکاريو وڃي ته تڪراري سياست کان ٻاهر اسرائيل سان سندن لاڳاپو ڪهڙو ٿي سگهي ٿو.
”ان ڳالهه سان منهنجي نوڪري جي اهميت اڃا وڌيڪ وڌي وڃي ٿي ته ماڻهن کي اهو ڏيکاريان ته هو ڇا وڃائي رهيا آهن،“ گيدي مارڪ چيو. ”اسان کين هڪ آئينو فراهم ڪريون ٿا.“
اسرائيل ۽ آمريڪا جا مضبوط لاڳاپا ڪجهه ڏارن جو شڪار
اسرائيل ۽ آمريڪا ڊگهي عرصي کان مضبوط اتحادي رهيا آهن. آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ ۽ اسرائيلي وزيراعظم بينجمن نيتن ياهو ڪجهه ڏينهن اڳ واشنگٽن ۾ ملاقات ڪئي، جتي انهن ايران خلاف ان جنگ تي ڳالهايو جيڪا ٻنهي پنج مهينا اڳ گڏجي شروع ڪئي هئي.
يروشلم ۾ اسرائيل ڊيموڪريسي انسٽيٽيوٽ جي ويٽربي سينٽر فار پبلڪ اوپينين اينڊ پاليسي ريسرچ جي ڊائريڪٽر تامار هرمن چيو: ”سڄي دنيا ۾ آمريڪا کي اسرائيل جو بهترين دوست سمجهيو وڃي ٿو ۽ اها ڳالهه اڃا به برقرار آهي.“
بهرحال، ايران واري جنگ ۾ جنگبندي بابت اختلافن سبب اسرائيلي يهودين جو اهو اعتماد گهٽجي ويو آهي ته ٽرمپ اسرائيل جي سلامتي کي ترجيح ڏئي ٿو. سينٽر موجب مارچ ۾ اهڙو خيال رکندڙ ماڻهن جو انگ 64 سيڪڙو هو، جيڪو جون ۾ گهٽجي 26 سيڪڙو رهجي ويو.
اسرائيلين جو چوڻ آهي ته سفارتي ڇڪتاڻ دوران انهن يهودي آمريڪين جو ڪردار وڌيڪ اهم ٿي ويو آهي، جيڪي تاريخي طور اسرائيل لاءِ سياسي، فوجي ۽ مالي سهڪار حاصل ڪرڻ لاءِ لابنگ ڪندا رهيا آهن. ان سان گڏ اها ڳڻتي به وڌي رهي آهي ته ڪيترائي نوجوان ترقي پسند آمريڪي، جن ۾ يهودي به شامل آهن، هاڻي ڪنهن به صورت ۾ اسرائيل جي حمايت کي پنهنجي سوچ ۽ قدرن سان ٽڪراءُ ۾ سمجهن ٿا.
اسرائيل لاءِ حمايت ۾ گهٽتائي خاص طور 7 آڪٽوبر 2023ع جي حملي کانپوءِ نمايان ٿي، جڏهن حماس جي اڳواڻيءَ ۾ ويڙهاڪن ڏکڻ اسرائيل ۾ تقريبن 1,200 ماڻهو، جن ۾ گهڻا عام شهري هئا، قتل ڪيا ۽ 251 ماڻهن کي يرغمال بڻايو. ان کانپوءِ غزه ۾ حماس خلاف اسرائيل جي جنگ ۾ 73,000 کان وڌيڪ ماڻهو مارجي چڪا آهن، غزه جي صحت واري وزارت موجب.
غزه جي صحت واري وزارت حماس جي انتظام هيٺ حڪومت جو حصو آهي، پر اها موتن جا تفصيلي رڪارڊ برقرار رکي ٿي، جن کي گڏيل قومن جي ادارن ۽ عالمي تنظيمن طرفان عام طور تي قابلِ اعتماد سمجهيو وڃي ٿو. وزارت عام شهرين ۽ ويڙهاڪن ۾ فرق نٿي ڪري، پر ان جو چوڻ آهي ته مارجي ويلن مان عورتن ۽ ٻارن جو انگ تقريبن اڌ آهي.
ان صورتحال جي نتيجي ۾ سڄي آمريڪا ۾، خاص طور يونيورسٽين جي ڪيمپسز تي، احتجاج شروع ٿي ويا.
نوجوان يهودي آمريڪين بابت ساڪس چيو: ”هولوڪاسٽ، پناهگير، ٻاهرين ملڪن ۾ ضرورت جي وقت اسرائيل جي اهميت ۽ اها حقيقت ته اسرائيل هڪ ننڍڙو ملڪ آهي جيڪو پنهنجي وجود لاءِ وڙهي رهيو آهي—اها انهن لاءِ ڪتابن ۾ پڙهيل تاريخ آهي.“
”اهي ڪنهن به صورت ۾ ان تاريخ جو جذباتي حصو نه رهيا آهن. تنهنڪري اهي پنهنجي قدرن ۽ انهن شين کي ڏسن ٿا جن تي هو يقين رکن ٿا، ۽ کين اسرائيل ۾ اهي شيون نظر نٿيون اچن.“
يهودي آمريڪين جا اسرائيل سان پيچيدا لاڳاپا
اي پي-نورڪ سروي موجب، آمريڪا ۾ 45 سالن کان گهٽ عمر وارن مذهبي يهودين مان صرف تقريبن 10 مان 4 ماڻهو چون ٿا ته اسرائيل جي حمايت سندن يهودي سڃاڻپ لاءِ ”انتهائي“ يا ”تمام گهڻي“ اهم آهي. ان جي مقابلي ۾ وڏي عمر وارن مذهبي يهودين مان تقريبن اڌ ماڻهو ائين سمجهن ٿا.
1,022 يهودي بالغن تي ڪيل سروي ۾ اهي ماڻهو به شامل هئا، جيڪي مذهب جي لحاظ کان پاڻ کي يهودي سمجهن ٿا، ۽ اهي ماڻهو به جيڪي ڪنهن مذهبي وابستگي کانسواءِ ثقافت، نسل يا خانداني پسمنظر جي بنياد تي پاڻ کي يهودي سمجهن ٿا.
سروي اهو به ظاهر ڪيو ته مذهبي يهودي بالغن مان صرف تقريبن اڌ ماڻهو سمجهن ٿا ته غزه ۾ اسرائيل جون جاري فوجي ڪارروايون جائز آهن. مذهبي وابستگي نه رکندڙ يهودي بالغن ۾ اهو انگ گهٽجي 10 مان 2 رهجي وڃي ٿو.
ساڳئي وقت تقريبن 10 مان 6 يهودي بالغن جو چوڻ آهي ته اڄ آمريڪا ۾ يهودين خلاف تعصب ”انتهائي“ يا ”تمام گهڻو“ سنگين مسئلو آهي.
ڪيترن ئي اسرائيلين لاءِ يهودين کي درپيش سلامتيءَ جي خطرن سبب اها ڳالهه وڌيڪ ڏکوئيندڙ ۽ خطرناڪ بڻجي وڃي ٿي ته نوجوان يهودي آمريڪي اسرائيل کي پناهگاهه يا اتحادي طور به نٿا ڏسن.
تل ابيب جي ڊپٽي ميئر ۽ نيويارڪ ۾ اڳوڻي اسرائيلي قونصل جنرل آساف ضمير چيو: ”يهودي مخالف تعصب افسوسناڪ طور تي اهو سمجهائڻ ۾ مدد ڪري ٿو ته يهودين لاءِ هڪ وطن هجڻ خراب خيال ناهي.“
”حڪومت جي مخالفت ڪرڻ ٺيڪ آهي، پر توهان يهودي حيثيت سان پنهنجي تاريخ کي سمجهي نٿا سگهو، جيستائين ان تاريخ ۾ اسرائيل جي ڪردار کي نه سمجهو.“
اسرائيل اتر آمريڪا جي سيڪيولر ۽ لبرل يهودين سان لاڳاپا وڌائي رهيو آهي
اسرائيل ۽ ڊائسپورا ۾ رهندڙ يهودين وچ ۾ وڌيڪ مضبوط لاڳاپا پيدا ڪرڻ لاءِ حڪومت ۽ مذهبي تنظيمون، ٻنهي، مٽاسٽا وارن پروگرامن کي وڌيڪ مضبوط ڪري رهيون آهن.
ڏهاڪن کان نوجوان اسرائيلي اتر آمريڪا جي يهودي سمر ڪيمپن ۾ وڃن ٿا، جڏهن ته غير اسرائيلي يهودين کي اسرائيل جا مفت دورا ڪرايا وڃن ٿا.
نوجوانن کي اسرائيل وٺي ويندڙ پروگرامن بابت ايتائي نڪسن چيو: ”اسرائيل کي ڏسڻ ۽ اسرائيلين سان ملڻ ئي سڀ کان بهتر تجربو آهي.“
Taglit-Birthright جي گيدي مارڪ چيو ته 2023ع کان وٺي ڪيترين جنگين سبب سياحتي پروگرامن ۾ شرڪت ڪندڙن جو انگ گهٽ ٿيو آهي ۽ اسرائيل جي دوري بابت سندن ردعمل به تبديل ٿيو آهي.
هن هڪ اهڙي شرڪت ڪندڙ کي ياد ڪيو، جيڪو پنهنجي هوٽل کان ٻاهر صرف ان ڪري ”اسرائيل! اسرائيل!“ جا نعرا هڻي رهيو هو، ڇاڪاڻ ته کيس اتي پنهنجي سڃاڻپ جو اظهار ڪرڻ لاءِ محفوظ محسوس ٿي رهيو هو.
مارڪ چيو: ”اهي ماڻهو انهن هنڌن تي آزاديءَ سان پنهنجي سڃاڻپ جو تجربو نٿا ڪري سگهن، جتان اهي اچن ٿا.“
انهن ۽ ٻين پروگرامن ۾ هاڻي سيڪيولر يهودين ۽ ريفارم يهوديت جي پيروڪارن تي خاص ڌيان ڏنو پيو وڃي. ريفارم يهوديت اتر آمريڪا ۾ يهوديت جي سڀ کان وڏي شاخ آهي، جيڪا سماجي انصاف جهڙن ترقي پسند قدرن تي زور ڏئي ٿي.
هرمن موجب، ٻاهرين ملڪن ۾ رهندڙ آرٿوڊوڪس يهودين جا اسرائيل سان لاڳاپا عام طور تي وڌيڪ مضبوط هوندا آهن، جڏهن ته اسرائيل ۾ آرٿوڊوڪس يهودي پاڻ کي سيڪيولر اسرائيلين جي ڀيٽ ۾ ڊائسپورا جي يهودين سان وڌيڪ ويجهو سمجهن ٿا.
اسرائيل جي ريفارم يهودي تحريڪ، جيڪا ملڪ ۾ يهوديت جو هڪ ننڍڙو حصو آهي، وڌيڪ نوجوان اسرائيلين کي آمريڪا موڪلڻ تي زور ڏئي رهي آهي، جن ۾ يهودي ڪيمپن ۾ ڪائونسلر طور ڪم ڪندڙ نوجوان به شامل آهن.
ساڪس چيو: ”اهڙي قسم جو قدم اهم آهي. هڪ شخص سان ٻئي شخص جو رابطو اهو چوي ٿو ته: ’توهان کي خبر آهي، اسان به انهن ئي شين تي يقين رکون ٿا جن تي توهان يقين رکو ٿا. حقيقت ۾ عام طور اسان جي نظريه ساڳي آهي، ۽ اسان محسوس ڪريون ٿا ته اسان کي گڏجي اسرائيل کي تبديل ڪرڻ جي ضرورت آهي.‘“
”اسان کي اسرائيل کي اهڙو ملڪ بڻائڻ لاءِ ساٿي بڻجڻ جي ضرورت آهي، جنهن جي اسان سڀني کي ضرورت آهي.“
18 ورهين جي آلما ايدري ڪئناڊا جي صوبي اونٽاريو ۾ هڪ ترقي پسند يهودي سمر ڪيمپ ۾ ٻن مهينن لاءِ ڪائونسلر طور ڪم ڪري رهي آهي، جتي ڪئناڊا ۽ آمريڪا جا نوجوان ۽ نوجوان بالغ موجود آهن.
هن چيو ته سندس سڀ کان وڏو حيرت انگيز تجربو اهو رهيو آهي ته ”ملڪ کان ٻاهر رهندڙ ماڻهن لاءِ اسرائيل ڪيتري وڏي اهميت رکي ٿو.“
ڪيمپ ۾ موجود نوجوانن بابت هن چيو: ”انهن جا گهڻا دوست اسرائيل مخالف آهن. هي انهن لاءِ پنهنجي لاڳاپي ۽ وابستگي جو جشن ملهائڻ جو موقعو آهي.“(هي مضمون عرب نيوز ۾ شايع ٿيو، جن جي ٿورن سان اسين پنهنجي پڙهندڙن لاءِ پيش ڪريون ٿا. ادارو)