تهران(ويب ڊيسڪ)صدر ٽرمپ چيو آهي ته ايران سان ڪي به ڳالهيون نه پيون ٿين ۽ نه ئي وري شيڊولڊ آهن. هن ايران جي ناڪابندي جاري رکڻ جو اعلان ڪندي چيو آهي ته اهي ڪافي لاڀائٽيون ثابت ٿي رهيون آهن. ٻئي پاسي ايران جي ڳالهيون ڪندڙ ٽيم جي سربراهه باقر قاليباف مطالبن جي لسٽ پيش ڪندي چيو آهي ته مطالبا مڃڻ بعد هرمز لنگهه کلندو. ٻئي پاسي حوثي باغين سعودي عرب جي ريفائينري تي حملو ڪيو آهي.
ايران سان ڪي به ڳالهيون نه پيون ٿين نه شيڊول آهن، ٽرمپ
آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ اڱاري ڏينهن چيو ته ايران سان نه ته ڪا ڳالهه ٻولهه جاري آهي ۽ نه ئي ڪا ڳالهه ٻولهه طئي ٿيل آهي. اهو بيان هن جي هڪ ڏينهن اڳ واري دعويٰ کان بلڪل مختلف آهي، جنهن ۾ هن چيو هو ته سندس انتظاميا ايران جي اسلامي پاسدارانِ انقلاب (IRGC) سان پسِ پرده رابطو قائم ڪيو آهي. IRGC ايران جي فوجي قوت آهي، جيڪا ملڪ جي سپريم ليڊر کي رپورٽ ڪري ٿي. ٽرمپ پنهنجي ٽرٿ سوشل تي لکيو: ”اسلامي جمهوريه ايران سان ڪا به ڳالهه ٻولهه يا رابطو نه هلي رهيو آهي ۽ نه ئي طئي ٿيل آهي. سامونڊي ناڪابندي مڪمل طور تي لاڳو آهي. هرمز سامونڊي لنگهه کليل آهي ۽ ڪم ڪري رهيو آهي. پاڻي ۾ موجود سموريون سامونڊي بارودي سرنگون هٽايون يا ڌماڪي سان تباهه ڪيون ويون آهن.“ ايران جي اسلامي پاسدارانِ انقلاب (IRGC) ان ڳالهه جي ترديد ڪئي هئي ته آمريڪا سان ڪنهن به قسم جون پسِ پرده ڳالهيون ٿي رهيون آهن. ٽرمپ جا اڱاري وارا تبصرا خاص نمائندي جيريڊ ڪشنر جي سومر ڏينهن فاڪس نيوز کي ڏنل جائزي کان به بلڪل مختلف آهن. ڪشنر چيو: ”مان اهو چوندس ته آمريڪي حڪومت ۽ ايراني حڪومت جي مختلف حصن جي وچ ۾ مختلف سطحن تي جيڪي ڳالهيون ٿي رهيون آهن، اهي شايد اڳ جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وسيع آهن.“ هن وڌيڪ چيو ته ٽرمپ انتظاميا ”تمام مثبت ۽ سرگرم ڳالهين“ ۾ مصروف آهي. گذريل هفتي صدر چيو هو ته آمريڪي فوجون هرمز سامونڊي لنگهه مان سامونڊي بارودي سرنگون هٽائڻ لاءِ مائن سويپنگ آپريشن مڪمل ڪري چڪيون آهن. هن اڱاري ڏينهن به اها دعويٰ ورجائي. ٽرمپ بار بار اهو به چوندو رهيو آهي ته هرمز لنگهه کليل آهي، جيتوڻيڪ ان مان جهازن جي اچ وڃ ۾ نمايان گهٽتائي آئي آهي ۽ ايران ان جي ابتڙ موقف اختيار ڪري رهيو آهي.
ايران جا هرمز لنگهه کولڻ لاءِ شرط
ايران جي پارليامينٽ جي اسپيڪر محمد باقر قاليباف اڄ مطالبن جي هڪ فهرست جاري ڪئي، جنهن موجب آمريڪا کي هرمز سامونڊي لنگهه ٻيهر کولڻ کان اڳ اهي شرطون پوريون ڪرڻيون پونديون. انهن ۾ ايراني تيل تان پابنديون ختم ڪرڻ ۽ فوجي ڌمڪيون بند ڪرڻ شامل آهن. هي اهم سامونڊي رستو، جنهن مان عام حالتن ۾ دنيا جي ڪُل خام تيل جو لڳ ڀڳ پنجون حصو گذري ٿو، جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ تمام گهڻو گهٽ آمدرفت ڏسي رهيو آهي. ايران جي سرڪاري اسلامي جمهوريه نيوز ايجنسي (IRNA) قاليباف جون هيٺيون شرطون بيان ڪيون: ايراني بندرگاهن تي آمريڪي ناڪابندي ختم ڪرڻ؛ ايران جا منجمد اثاثا آزاد ڪرڻ؛ ايراني تيل تي پابنديون ختم ڪرڻ؛ سموريون فوجي ڌمڪيون ۽ فوجي ڪارروايون بند ڪرڻ. اڄ ئي هرمز لنگهه ۾ هڪ جهاز کي ”نامعلوم ميزائل يا شئي“ سان نشانو بڻايو ويو، جنهن جي نتيجي ۾ جهاز تي سوار هڪ شخص زخمي/جاني نقصان جو شڪار ٿيو. اهو اطلاع برطانيا جي UK Maritime Trade Operations (UKMTO) کي ڏنو آهي. ايراني عهديدار آمريڪا کان اهو به مطالبو ڪيو ته هو انهن ”ٻين شرطن“ تي به عمل ڪري، جن تي واشنگٽن جون ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل يادداشتِ مفاهمت (MOU) تحت عمل ڪرڻ جو واعدو ڪيو هو. اهو معاهدو جنگي ڪارروايون روڪڻ ۽ 60 ڏينهن اندر جنگ ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ”حتمي معاهدي“ جي راهه هموار ڪرڻ لاءِ ڪيو ويو هو. ان ۾ ايران جي جوهري پروگرام سميت ڪيترن ئي پيچيده معاملن کي حل ڪرڻ شامل هو. 60 ڏينهن جي اها آخري تاريخ ڪالهه ختم ٿي وئي.
حوثين جي سعودي ريفائينري تي حملي جي دعويٰ
ايران جي حمايت يافته يمن جي حوثي گروپ اڱاري ڏينهن دعويٰ ڪئي ته هن سعودي آرامڪو جي جازان ريفائنري کي نشانو بڻايو آهي. اها وڏي خام تيل صاف ڪندڙ ريفائنري سعودي عرب جي ڏکڻ اولهه ۾ ڳاڙهي سمنڊ جي ڪناري تي واقع آهي. حوثين جي هلندڙ صبا نيوز ايجنسي موجب ڊرون حملو ”صعده ۽ حجه صوبن جي يمني هوائي حدن جي ڀڃڪڙي“ جي جواب ۾ ڪيو ويو. ايجنسي هڪ اڻڄاتل فوجي ذريعي جي حوالي سان اها دعويٰ ڪئي. سي اين اين حوثين جي دعويٰ جي آزاداڻي طور تصديق نه ڪري سگهيو، جڏهن ته سعودي اختيارين طرفان پڻ فوري طور ڪو بيان سامهون نه آيو. اهو پهريون ڀيرو ناهي جو حوثين جازان ريفائنري تي حملي جي دعويٰ ڪئي هجي. هن مهيني جي شروعات ۾ پڻ حوثين چيو هو ته هنن ان هنڌ کي نشانو بڻايو، ان کان پوءِ جو سعودي اختيارين ريفائنري سان لاڳاپيل هڪ سهولت ۾ باهه لڳڻ جي اطلاع ڏنو هو . گذريل ڪجهه هفتن دوران باب المندب سامونڊي لنگهه جي ويجهو به ڇڪتاڻ تيز ٿي وئي آهي. هي هڪ اهم سامونڊي گذرگاهه آهي. حوثين ڳاڙهي سمنڊ ۾ سعودي جهازن جي اچ وڃ جي ناڪابندي جو اعلان ڪيو هو. سعودي عرب يمن جي حڪومت جي فوجن جو اهم حامي آهي. سومر ڏينهن حوثي گروپ دعويٰ ڪئي هئي ته هن ڳاڙهي سمنڊ ۾ هڪ سعودي فوجي جهاز ۽ چار حفاظتي جهازن کي بيلسٽڪ ميزائلن سان نشانو بڻايو. اها ڪارروائي علائقي ۾ هفتي جي آخر ۾ وڌندڙ ڇڪتاڻ کان پوءِ ڪئي وئي هئي.
پاڪستان ۽ قطر کانساءِ ٻيو ڪو ثالثي جون ڪوششون نه پيو ڪري، بقائي
ايراني پرڏيهي وزارت جي ترجمان اسماعيل بقائي چيو آهي ته ڇڪتاڻ ۾ گهٽتائي آڻڻ لاءِ پاڪستان ۽ قطر جون ڪوششون جاري آهن، انهن کانسواءِ ٻيو ڪو به ثالث ناهي. هن وڌيڪ چيو ته اسلام آباد مفاهمتي يادداشت ۾ 60 ڏينهن جي مهلت پابندين جي خاتمي ۽ ايٽمي معاملي تي ڳالهين لاءِ مقرر ڪئي وئي هئي، پر آمريڪا طرفان مفاهمتي يادداشت جي ڀڃڪڙي سبب ڳالهين جي شروعات ئي نه ٿي سگهي. ٻئي طرف ايراني پاسدارانِ انقلاب هرمز لنگهه کولڻ کي آمريڪا سان ٿيل مفاهمتي يادداشت تي عملدرآمد سان مشروط ڪري ڇڏيو آهي. ايراني صدر مسعود پزشڪيان چيو آهي ته ايران وقار ۽ طاقت سان آمريڪا سان امن بابت مفاهمتي يادداشت تائين پهتو هو ۽ مفاهمتي يادداشت طئي ڪرڻ وقت علي خامنه اي پاران مقرر ڪيل اصولن کي نظر ۾ رکيو ويو.
خام تيل جي قيمت 90 ڊالر في بيرل کان وڌي وئي
وچ اوڀر ۾ جاري ڇڪتاڻ ۽ غير يقيني صورتحال سبب عالمي مارڪيٽ ۾ خام تيل جي قيمتن ۾ اضافو جاري آهي ۽ برينٽ خام تيل جي قيمت اڄ 1.90 ڊالر وڌي 90.42 ڊالر في بيرل تائين پهچي وئي آهي. ٻئي طرف ڊبليو ٽي آءِ (WTI) خام تيل جي قيمت به 1.57 ڊالر وڌڻ کانپوءِ 83.97 ڊالر في بيرل تائين پهچي وئي آهي.
ايران معاهدو چاهي ٿو پر جيڪو مان چاهيان ٿو اهو نٿو ڪري، ٽرمپ
آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ چيو آهي ته ايران معاهدو ڪرڻ چاهي ٿو، پر هو اهڙو معاهدو نه ڪندو، جنهن کي مان ضروري سمجهان ٿو. صحافين سان ڳالهائيندي ٽرمپ چيو ته ”اسان جو اتي موجود هجڻ جو رڳو هڪ مقصد آهي ته ايران وٽ ايٽمي هٿيار نه هجن ۽ نه ئي هوندا.“ آمريڪي صدر چيو ته هن وقت بي-2 بمبار جهازن سان آمريڪا جيڪا ڪارروائي ڪئي هئي، ان کانپوءِ جيڪڏهن ايران اهڙو ڪو هٿيار ٺاهڻ جي ڪوشش به ڪري ٿو ته ان ۾ گهڻو وقت لڳندو، پر ايران وٽ ايٽمي هٿيار نٿا ٿي سگهن. ٽرمپ چيو ته آمريڪا ايران سان ٿيل مفاهمتي يادداشت ۾ واڌ ڪرڻ نٿو چاهي.
ايران پاران جنگ ۾ ٿيل نقصان جا تفصيل جاري
ايران جي مواصلات واري وزير فرازانه صادق چيو آهي ته آمريڪا ۽ اسرائيل جي حملن ۾ ايران جا 100 جهاز تباهه ٿيا، جڏهن ته مواصلاتي ڍانچي کي ٿيل نقصان کي جلد کان جلد بحال ڪرڻ لاءِ ڪوششون جاري آهن. تهران ۾ پريس ڪانفرنس ڪندي ايراني وزير چيو ته دشمن نه رڳو هوائي اڏن کي نشانو بڻايو، پر بجلي ۽ پاڻي جي تنصيبات کي به نقصان پهچايو. هن چيو ته آمريڪا ۽ اسرائيل طرفان 100 جهاز تباهه ڪرڻ باوجود ايران 8 جهازن جي مدد سان حج جون اڏامون ڪاميابي سان جاري رکيون، جڏهن ته جنگ دوران به ريل، روڊن ۽ بندرگاهن ذريعي آمدرفت جو سلسلو جاري رهيو. ايران جي مواصلات واري وزير فرازانه صادق وڌيڪ چيو ته آمريڪا ايران جي 25 صوبن ۾ 400 شهرن تي بمباري ڪئي، جنهن سبب هڪ لک ڪمرشل ۽ رهائشي يونٽ متاثر ٿيا.
