ڪراچي (اسٽاف رپوٽر): سنڌ جي نگران وڏي وزير جسٽس (ر) مقبول باقر چيو آهي ته شهر جي گدلاڻ جو مسئلو سنجيدگي سان حل ڪيو وڃي. سنڌ انوائرمينٽل پروٽيڪشن ايجنسي (SEPA) پاڻي ۽ فضائي گدلاڻ کي سمنڊ ۾ ڇڏڻ ۽ گاڏين ۽ صنعتي اخراج کي ڪنٽرول ڪرڻ ۾ ناڪام ٿي وئي آهي. اهي SEPA جا بنيادي ڪم آهن جيڪي هن کي ماحول جي حفاظت، تحفظ ۽ بهتري لاء هڪ مؤثر انداز ۾ ڪرڻ گهرجن. وڏي وزير کي ملير ايڪسپريس وي منصوبي بابت تفصيلي بريفنگ ڏني وئي. ماحوليات آفيس ڪورنگي جو دورو: نگران وڏي وزير ڪورنگي انڊسٽريل ايريا ۾ واقع ماحوليات آفيس جو دورو ڪيو جتي صوبائي وزير ارشد ولي محمد، ماحوليات بابت سيڪريٽري آغا واصف، ڊي جي نعيم مغل، ڊي جي سالڊ ويسٽ مئنيجمينٽ امتياز شاه سندس ڀليڪار ڪيو. ڊي جي SEPA نعيم مغل وڏي وزير کي سنڌ انوائرمينٽل پروٽيڪشن ايجنسي (SEPA) جي ماحولياتي مسئلن تي پريزنٽيشن/بريفنگ ڏيندي چيو ته سنڌ انوائرمينٽل پروٽيڪشن ايجنسي (SEPA) سڄي سنڌ ۾ ماحولياتي مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ ريگيوليٽري ۽ ماحولياتي قانون لاڳو ڪندڙ ادارو آهي ۽ سنڌ انوائرمينٽل پروٽيڪشن ايجنسي (SEPA) 1989ع ۾ قائم ڪئي وئي. سيپا جو هيڊڪوارٽر ڪراچي ۾ آهي ۽ حيدرآباد، سکر، ميرپورخاص، لاڙڪاڻو ۽ شهيد بينظير آباد ۾ ان جون علائقائي آفيسون آهن، تازو ئي 29 ضلعي آفيسون قائم ڪيون ويون آهن ته جيئن سموري سطح تي ماحولياتي مسئلن جي نگراني ڪئي وڃي. وڏي وزير کي ٻڌايو ويو ته سنڌ انوائرمينٽل پروٽيڪشن ايڪٽ 2014ع تي عمل ڪيو ويو آهي، سيپا جو ڪم ماحوليات کي بچائڻ، ان کي بحال ڪرڻ، گدلاڻ کي روڪڻ ۽ ماحولياتي قانونن تي عملدرآمد ذريعي پائيدار ترقي کي هٿي وٺرائڻ آهي. بريفنگ ۾ ٻڌايو ويو ته سنڌ جي ماحولياتي مسئلن ۾ پاڻي جي گدلاڻ، صنعتي ڪچرو، گهريلو نيڪال ۽ زرعي گندو پاڻي (LBOD ۽ RBOD منصوبا) شامل آهن ۽ ماحولياتي مسئلا جنهن ۾ صنعتي سالڊ ويسٽ، گهريلو سولڊ ويسٽ، اسپتال جو فضول، غير موثر/ناقص سولڊ ويسٽ مئنيجمينٽ سسٽم ۽ ماحولياتي مسئلن جي وچ ۾ لينڊ فل سائيٽن جي غير موجودگي شامل آهن. ڊي جي چيو ته فضائي گدلاڻ جهڙوڪ گاڏين مان دونهون، صنعتي اخراج، سالڊ ويسٽ کي ساڙڻ ۽ زرعي ڪچري کي ساڙڻ ۽ ايئر ڪوالٽي انڊيڪس موجب ڪراچي شهر جو ماحول صحت مند ناهي، سيپا پاران فضائي گدلاڻ تي ضابطو آڻڻ لاءِ قدم کنيا پيا وڃن. وڏي وزير کي ٻڌايو ويو ته هوا ۾ موجود گدلاڻ جي سنگين صورتحال کي سمجهڻ لاءِ دونهون ڪڍندڙن گاڏين لاءِ پراونشل موٽر وهيڪل (ترميمي) ايڪٽ 2015ع متعارف ڪرايو ويو، سنڌ انوائرمينٽل پروٽيڪشن ايڪٽ 2014 کي لاڳو ڪرڻ لاءِ EPA ۽ ٽريفڪ پوليس پاران باقاعدي نگراني ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته ڪل 35226 گاڏين جي چيڪنگ ڪئي وئي ۽ اهڙين گاڏين تي ڏنڊ وڌو ويو. ڊي جي بريفنگ ڏيندي چيو ته سنڌ انوائرمينٽل پروٽيڪشن ايجنسي 570,664,600 رپيا، قانون لاڳو ڪندڙ ونگ 203,116,100 رپيا، ريسرچ اينڊ ڊولپمينٽ ونگ 19,405,100 رپيا ۽ ڊيٽا آرڪائيوز سيل 13,688,400 رپيا رکيا ويا آهن. وڏي وزير کي ٻڌايو ويو ته ماحولياتي سڌار لاءِ ٽوٽل 806874200 رپيا بجيٽ رکي وئي آهي ۽ جاري اسڪيمن ۾ ماحولياتي کاتي جون 6 ۽ ڪوسٽل ڊولپمينٽ جون 6 اسڪيمون شامل آهن. وڌيڪ ٻڌايو ويو ته نون اسڪيمن ۾ ماحوليات کاتي جون 6، ڪوسٽل ڊولپمينٽ جون 2 ۽ موسمياتي تبديلي جي هڪ رٿا شامل آهي، سنڌ حڪومت ماحوليات جي بهتري لاءِ ڀرپور طريقي سان ڪم ڪري رهي آهي. ڊي جي چيو ته سيپا انهن صنعتي يونٽن خلاف ٽربيونل ۾ ڪيس داخل ڪيو آهي ۽ ڪراچي ۾ 200 صنعتي يونٽن کي ٽريٽمينٽ پلانٽ لڳائڻ لاءِ قائل ڪري رهيو آهي. وڏي وزير چيو ته سيپا پاران ايفلوئنٽ پلانٽ لڳائڻ جا قدم اطمينان جوڳا نه آهن، سيپا فش هاربر تي ڪوبه ڪم ناهي ڪيو، فش هاربر ماحولياتي مسئلن جو شڪار آهي. نگران وڏي وزير سيپا کي خبردار ڪيو ته شهر ۾ گدلاڻ جي مسئلن کي سنجيدگي سان حل ڪيو وڃي. ملير ايڪسپريس وي جو دورو: سنڌ جي نگران وڏي وزير جسٽس (ر) مقبول باقر چيو آهي ته ملير ايڪسپريس وي تي جاري منصوبي ۾ رڪاوٽون هٽائڻ لاءِ پاڪستان ريلوي، ڪي اليڪٽرڪ اختيارين ۽ وزارت دفاع سان ڳالهائيندس ٻي صورت ۾ ان منصوبي جي مالي مدد ڪندڙ بئنڪون فنڊنگ ڪرڻ بند ڪري ڇڏينديون ۽ منصوبي جي لاڳت وڌي ويندي. هن اها ڳالهه تعمير هيٺ ملير ايڪسپريس وي منصوبي جو دوري دوران ڪئي. ان موقعي تي نگران وزير ارشد ولي محمد، وڏي وزير جو پرنسپل سيڪريٽري آغا واصف ۽ ٻيا لاڳاپيل عملدار به گڏ هئا. پراجيڪٽ ڊائريڪٽر نياز سومرو وڏي وزير کي ملير ايڪسپريس وي جي تعمير بابت بريفنگ ڏيندي منصوبي جي تفصيل بابت ڄاڻ ڏني ۽ وڏي وزير کي ٻڌايو ته ملير ايڪسپريس وي 12 مئي 2022 تي شروع ڪيو ويو ۽ منصوبي جي مڪمل ٿيڻ جو عرصو 30 مهينا آهي، ملير ايڪسپريس وي جي ٽوٽل ڊيگهه 38.661 ڪلوميٽر آهي جيڪو ڄام صادق پل کان ڪاٺوڙ ايم نائن تائين تعمير ڪيو ويندو. نياز سومرو چيو ته ڪيريج وي جي ويڪر 30.9 ميٽر آهي جيڪا 6 لين تي ٻڌل هوندي ۽ رائٽ آف وي 100 ميٽر هوندو، ملير ايڪسپريس وي لاءِ 6 انٽرچينج ۽ ٻه ٽول پلازا هوندا. هن چيو ته ملير ايڪسپريس وي جي پهرئين مرحلي جو ڪم 58.11 سيڪڙو مڪمل ٿي چڪو آهي جڏهن ته سائيٽ جي ٽوپوگرافيڪل سروي به ٿي چڪي آهي ۽ هائيڊروولوجي اسٽڊي رپورٽ ۽ ٽريفڪ متعلق رپورٽ به منظور ڪئي وئي آهي. هن چيو ته پيومنٽ ڊيزائن رپورٽ سميت ماحولياتي اسٽڊي رپورٽ، جيوٽيڪ، سيڙپڪاري رپورٽ به منظور ڪئي وئي آهي. نياز سومرو ٻڌايو ته هاءِ وي جي ڊيزائن/پلان ۽ پروفائيل جي مڪمل ٿيڻ کانپوءِ منظوري ڏني وئي آهي جڏهن ته سمورن انٽرچينجز، پلن، انڊر پاسز، ڪلورٽس ۽ يوٽيلٽي اسٽرڪچر جي منظوري پڻ شامل آهي. پي ڊي ڊي نياز سومرو چيو ته ملير ايڪسپريس وي جي ڪم کي ٻن مرحلن ۾ ورهايو ويو آهي، پهرين مرحلي جو ڪم 65 سيڪڙو جڏهن ته ٻئي مرحلي جو ڪم 20 سيڪڙو مڪمل ٿي چڪو آهي. وڏي وزير کي ٻڌايو ويو ته ڄام صادق پل جي اسٽرڪچر جو ڪم، جيڪو شروعاتي طور تي 24 مئي 2022ع تي شروع ڪيو ويو هو، 4 جولاءِ 2023ع کان ريڪوري پلان جي بنياد تي شروع ڪيو ويندو. وڏي وزير کي ٻڌايو ويو ته ڪي اليڪٽرڪ، يلو لائين ۽ ايس پي ڊي سميت مختلف سببن ڪري سرگرميون رٿابنديءَ مطابق شروع نه ٿي سگهيون، يلو لائين جي عملدارن سان ڪيترن ئي ملاقاتن کانپوءِ ڊزائن کي حتمي شڪل ڏني وئي ۽ ان تي اتفاق ڪيو ويو. پي ڊي ڊي نياز سومرو چيو ته ڄام صادق پل ڀرسان بجلي جي تنصيبات کي هٽائڻ جو ڪم اڃا باقي آهي. وزارت دفاع پاران اين او سي هوندي به اٽامڪ اينرجي (SPD) ڪم ڪرڻ جي اجازت نه پيو ڏئي. وڏي وزير کي ٻڌايو ويو ته اي بي ايم انٽرچينج جو ڪم 40 سيڪڙو، شاهه فيصل انٽرچينج جو 45 سيڪڙو جڏهن ته قائد آباد انٽرچينج جو ڪم التوا هيٺ آهي.
