پشاور(ويب ڊيسڪ)خيبر پختونخوا جي گورنر فيصل ڪريم ڪنڊي ڇنڇر ڏينهن غيرقانوني کاڻين جي کوٽائي روڪڻ لاءِ سڄي صوبي ۾ سون جي کاڻين جي کوٽائي تي پابندي لڳائڻ ۽ ان سلسلي ۾ جاري ڪيل سمورا مائننگ ليز رد ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي.
پشاور ۾ پريس ڪانفرنس ڪندي گورنر ڪنڊي ڪوهاٽ ۾ ٿيل حملي جي مذمت ڪئي، جنهن ۾ علائقي ۾ غيرقانوني کاڻين جي کوٽائي خلاف ڪارروائي ڪري واپس موٽندڙ پوليس جي 10 اهلڪارن جون حياتيون ضايع ٿيون هيون.
هن چيو ته حملي ۾ ملوث ماڻهن ۽ سندن سهولتڪارن خلاف حڪومت جي مستقبل جي حڪمت عمليءَ تحت مثالي ڪارروائي ڪئي ويندي. هن چيو ته ”ان معاملي ۾ ملوث ماڻهن لاءِ ڪنهن به قسم جي رعايت نه هوندي.“
گورنر مائننگ ليز رکندڙن کي هدايت ڪئي ته اهي هڪ هفتي اندر لاڳاپيل علائقن مان ڳري مشينري هٽائي ڇڏين، ٻي صورت ۾ ان کان پوءِ ٿيندڙ ڪنهن به نقصان جا ذميوار اهي پاڻ هوندا. گورنر ڪنڊي چيو ته ”هڪ هفتي کان پوءِ جيڪڏهن مشينري نه هٽائي وئي ته اها ضبط ڪئي ويندي.“
هن وڌيڪ چيو ته هن ڀيري لاڳو ٿيندڙ ڏنڊ 25 هزار يا 30 هزار رپين تائين محدود نه هوندا، جيئن اڳ ۾ مئجسٽريٽن طرفان لاڳو ڪيا ويندا هئا، پر قانون تحت اهي 20 لک رپين تائين ٿي سگهن ٿا.
هن چيو ته ”اسان ان ڳالهه جي به جاچ ڪري رهيا آهيون ته قانون موجب ڏنڊ ڇو نه لڳايا پئي ويا.“ گورنر وڌيڪ چيو ته جيڪڏهن ڪو سياستدان يا ڪنهن ٻئي اداري جو ماڻهو غيرقانوني کاڻين جي کوٽائيءَ ۾ ملوث مليو ته ان خلاف قانون موجب ڪارروائي ڪئي ويندي.
ڪوهاٽ واقعي بابت گورنر جو موقف
ڪوهاٽ واقعي بابت گورنر ڪنڊي چيو ته صوبي ۾ ايمرجنسي ۽ گورنر راڄ لاڳو ٿيڻ کان پوءِ انتظاميا غيرقانوني سون جي کاڻين جي کوٽائي خلاف ڪارروائي شروع ڪئي هئي.
11 آڪٽوبر 2026ع تي وفاقي ڪابينا جي سفارشن جي صدر طرفان منظوري کان پوءِ وفاقي حڪومت خيبر پختونخوا ۾ ايمرجنسي ۽ گورنر راڄ لاڳو ڪيو هو. ان جو سبب ڪي پي حڪومت طرفان دهشتگرديءَ خلاف جنگ کان ”ڄاڻي واڻي لاتعلقي اختيار ڪرڻ“ ۽ صوبي ۾ خراب ٿيندڙ امن امان جي صورتحال ڄاڻائي وئي هئي.
گورنر جي مدد لاءِ خيبر پختونخوا ۾ 11 رڪني ٽيڪنوڪريٽ ايڊوائزري ڪائونسل قائم ڪئي وئي هئي، جڏهن ته نئون چيف سيڪريٽري پڻ مقرر ڪيو ويو هو. گورنر چيو ته ڪامياب ڪارروائي کان پوءِ واپس موٽندڙ پوليس اهلڪارن کي فتنه الخوارج نشانو بڻايو. هن چيو ته ”فتنه الخوارج ۽ غيرقانوني کاڻين جي کوٽائي ڪندڙن وچ ۾ ڳٺ جوڙ هئي. کاڻين جي کوٽائي ڪندڙ دهشتگردن کي ڀتو ڏيندا هئا ۽ ان جي بدلي ۾ کين دهشتگردن طرفان تحفظ فراهم ڪيو ويندو هو.“
گورنر موجب، پوليس اهلڪارن جي شهادت جو سبب پڻ اها ئي ڳٺ جوڙ هئي.
فتنه الخوارج اها اصطلاح آهي، جيڪا رياست طرفان پابندي مڙهيل تحريڪ طالبان پاڪستان (ٽي ٽي پي) سان لاڳاپيل دهشتگردن لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي.
گورنر ڪوهاٽ ۾ غيرقانوني کاڻين جي کوٽائيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ اوزارن ۽ مشينريءَ جي فهرست پڻ جاري ڪئي. هن ٻڌايو ته اتي سي ۽ ڊي نالي ٻن بلاڪن ۾ کاڻين جي کوٽائي جاري هئي.
گورنر ڪنڊي چيو ته ”هن سرگرميءَ ۾ لڳ ڀڳ 8,350 ٽرڪون، 3,660 ايڪسڪيئيٽر، ڊائنامو لڳل 1,730 ٽريڪٽر ٽراليون، 1,600 ڊمپر، 200 ڳرا لوڊر ۽ 49 هزار کان 51 هزار تائين مزدور شامل هئا.“
هن وڌيڪ چيو ته غيرقانوني کاڻين جي کوٽائيءَ جو ماهوار ڪاروبار 4 ارب 92 ڪروڙ رپين جو هو. هن دعويٰ ڪئي ته ”نفعي جو 80 سيڪڙو افغانستان موڪليو پئي ويو، جيڪو پاڪستان خلاف دهشتگرد سرگرمين ۾ استعمال ٿيندو هو.“
گورنر وڌيڪ چيو ته پي ٽي آءِ حڪومت جي دور ۾ فيبروري 2026ع ۾ طالبان اڳواڻ نعمت الله عرف ڪمانڊر جي سربراهيءَ ۾ هڪ ’يوٿ ڪميٽي‘ قائم ڪئي وئي هئي.
هن چيو ته ”ان يوٿ ڪميٽيءَ جو مقصد مقامي ۽ غيرمقامي ماڻهن کان ڀتو گڏ ڪرڻ هو. مقامي ماڻهن کان هر هفتي 8 لک رپيا ۽ غيرمقامي ماڻهن کان هڪ لک 10 هزار رپيا وصول ڪيا ويندا هئا.“
گورنر موجب، اها رقم فتنه الخوارج طرفان پاڪستان، ان جي سيڪيورٽي فورسز ۽ پوليس خلاف استعمال ڪئي ويندي هئي.
گورنر خاطري ڪرائي ته ڪنهن سان به سياسي بنيادن تي انتقامي ڪارروائي نه ڪئي ويندي، پر ڳٺ جوڙ ۾ ملوث جيڪو به شخص ثابت ٿيو، ان جو احتساب ڪيو ويندو.
هن چيو ته ”جيڪڏهن انعام ۽ سزا جو نظام نه هوندو ته نه هي صوبو اڳتي وڌي سگهندو ۽ نه ئي ملڪ ترقي ڪري سگهندو. هي ملڪ هاڻي ’نظريه ضرورت‘ تحت نٿو هلائي سگهجي.“
هن چيو ته جيڪو به ڏوهاري ثابت ٿيو، پوءِ اهو سياستدان هجي، بيوروڪريٽ يا پوليس آفيسر، ان کي پنهنجي عملن جو نتيجو ڀوڳڻو پوندو، ڀلي اهو ڪيترو به بااثر ڇو نه هجي.
غيرقانوني سرگرمين ۾ ملوث هجڻ جي الزام هيٺ 12 سياستدانن جا نالا
گورنر ڪنڊي خيبر پختونخوا ۾ مبينا طور غيرقانوني سرگرمين ۾ ملوث ماڻهن جي هڪ فهرست پڻ جاري ڪئي، جنهن ۾ 12 سياستدانن جا نالا شامل آهن.
انهن ۾ پي ٽي آءِ جو آفتاب عالم، پي ٽي آءِ جو ايم اين اي شهريار آفريدي، پي ٽي آءِ جو سينيٽر خرم ذيشان، گمبٽ ٽائون جو اڳوڻو ناظم ساجد اقبال، لاچي ٽائون جو اڳوڻو ناظم احسان، پيپلز پارٽيءَ جو اڳوڻو ايم اين اي امجد آفريدي، جي يو آءِ (ف) جو اڳوڻو ضلعي ميئر سيٺ سيف الله، نسيم آفريدي، جي يو آءِ (ف) جو اڳوڻو اميدوار ايڊووڪيٽ حماد اعظم، سهيل آفريدي جو ڀاءُ نويد، اظهر بخاري ۽ نذير آفريدي شامل آهن.
ڊي ايس پي حيدر زمان جي نالي سان ٽاسڪ فورس قائم ڪرڻ جو اعلان
گورنر اعلان ڪيو ته شهيد ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ آف پوليس (ڊي ايس پي) حيدر زمان جي نالي سان هڪ ٽاسڪ فورس قائم ڪئي ويندي، جيڪا ٽن هفتن اندر خيبر پختونخوا ۾ سون جي کاڻين جي کوٽائيءَ بابت هڪ ”جامع ۽ پائيدار“ حڪمت عملي تيار ڪندي.
هن چيو ته ”اسان مائننگ ليزن، لاڳاپيل قانونن ۽ مستقبل ۾ ڏنل ليزن تحت کاڻين ۾ ڪم ڪندڙ مزدورن جي سيڪيورٽيءَ لاءِ هڪ جامع نظام آڻي رهيا آهيون.“
گورنر ڪنڊي اعلان ڪيو ته ڪوهاٽ حملي جي جاچ لاءِ ايندڙ هفتي تائين پشاور هاءِ ڪورٽ جي رٽائرڊ جج جي سربراهيءَ ۾ عدالتي ڪميشن پڻ قائم ڪئي ويندي.
هن چيو ته ”اسان کي اميد آهي ته جاچ رپورٽ جلد اچي ويندي، جيئن ذميوارن جو احتساب ڪري سگهجي.“
گورنر خيبر پختونخوا ايڊوائزري ڪائونسل جي ميمبرن تي پڻ زور ڀريو ته اهي غيرقانوني سون جي کاڻين جي کوٽائيءَ ۾ ملوث سمورن ماڻهن جي جاچ ڪن ۽ اهو به معلوم ڪن ته ايتري وڏي تعداد ۾ مائننگ جا لائسنس ڪيئن جاري ڪيا ويا.
صوبي جي وسيلن جي تحفظ جو اعلان
پريس ڪانفرنس جي شروعات ۾ خيبر پختونخوا جي گورنر چيو ته صوبي ۾ ايمرجنسي ۽ گورنر راڄ لاڳو ٿيڻ کي هڪ مهيني کان وڌيڪ عرصو گذري چڪو آهي. هن چيو ته ”اسان صحيح رخ ۾ اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪنداسين.“
هن ٻڌايو ته ڪجهه علائقن ۾ ڪارروايون ڪيون ويون آهن ۽ انتظاميا کي انهن بابت هاڪاري موٽ ملي آهي.
هن چيو ته ”تنهن هوندي به اسان جي سڀ کان وڏي ترجيح صوبي ۾ امن بحال ڪرڻ ۽ ماڻهن جي حقن ۽ حياتين جو تحفظ ڪرڻ آهي.“
گورنر ڪنڊي چيو ته صوبائي انتظاميا خيبر پختونخوا جي وسيلن جي حفاظت ڪرڻ جو فيصلو پڻ ڪيو آهي ۽ ڪنهن کي به اهي وسيلا لٽڻ جي اجازت نه ڏني ويندي.
تازو ٻن ڏينهن واري معدنيات بابت ڪانفرنس جو حوالو ڏيندي گورنر چيو ته صوبو پنهنجن قدرتي وسيلن جي استعمال لاءِ گڏيل منصوبن ۾ شامل ٿيڻ جو خواهشمند آهي. تنهن هوندي به هن واضح ڪيو ته ماڻهن ۽ سندن حقن جو تحفظ پهرين ترجيح هوندي.
هن چيو ته ”گذريل 13 سالن کان اسان جي صوبي جا وسيلا لٽيا پيا وڃن.“
هن ٻڌايو ته جڏهن به صوبائي حڪومت خيبر پختونخوا جي قدرتي وسيلن ۾ سيڙپڪاريءَ لاءِ عالمي سيڙپڪارن ۽ قومي ڪمپنين کي دعوت ڏني آهي ته ڪجهه ماڻهن ان قدم جي مخالفت ڪئي آهي ۽ دعويٰ ڪئي آهي ته صوبي جا وسيلا وڪرو ڪيا پيا وڃن.
گورنر چيو ته ”اسان اوهان جا وسيلا وڪرو نه ڪري رهيا آهيون. سڀ کان وڌيڪ اهم ڳالهه اها آهي ته صوبي جي ماڻهن جي مفادن جو تحفظ ڪيو ويندو.“ گورنر ڪنڊي الزام هنيو ته هن قدم تي اعتراض ڪندڙ ماڻهو پاڻ ئي خيبر پختونخوا جي وسيلن جي ڦرلٽ جا ذميوار آهن.
جمعيت علماءِ اسلام (ف) جي سربراهه مولانا فضل الرحمان الزام هنيو هو ته آڪٽوبر 2026ع ۾ خيبر پختونخوا ۾ گورنر راڄ ۽ ايمرجنسي لاڳو ڪرڻ جو مقصد وفاقي حڪومت طرفان صوبي جي وسيلن تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ هو.
گورنر ڪنڊي چيو ته ”اسان دهشتگرديءَ خلاف جنگ وڙهي رهيا آهيون ۽ اسان پنهنجي واپسيءَ جا سڀ رستا بند ڪري ڇڏيا آهن. شڪست قبول ڪرڻ اسان لاءِ ڪو آپشن ناهي.“ هن دهشتگرديءَ خلاف جنگ کٽڻ ۽ صوبي ۾ امن ۽ ترقي آڻڻ واري عزم جو ورجاءُ ڪيو.
گورنر هڪ ڀيرو ٻيهر انعام ۽ سزا جو اثرائتو نظام قائم ڪرڻ تي زور ڏيندي عهد ڪيو ته صوبي جي وسيلن جي ڦرلٽ ڪندڙ ڪنهن به شخص کي بخش نه ڪيو ويندو، پوءِ ڀلي ان جو عهدو يا حيثيت ڪهڙي به هجي.
