ڪراچي(ايڊيٽر ڊيسڪ)آمريڪا ۾ اڄ 3 نومبر 2026 تي مڊٽرم اليڪشن ٿي رهي آهي. جنهن ۾ پاڪستان جي قومي اسمبلي جهڙي ايوان ’هائوس آف ريپريزنٽيٽوز‘ جي سڀني 435 سيٽن ۽ آمريڪي ايوان بالا سينيٽ جي 35 سيٽن لاءِ ووٽنگ جاري آهي. عام طور سينيٽ جي 33 سيٽن لاءِ چونڊ ٿيندي آهي پر هن ڀيري نائب صدر جي ڊي وينس جي اوهائيو ۽ مارڪو روبيو جي فلوريڊا واري خالي ڪيل سيٽن سبب 35 سيٽن تي چونڊ ٿيندي.
مڊ ٽرم چونڊ ڇا آهي، هي به پڙهو
آمريڪا ۾ پولنگ واري ڏينهن کان اڳ به ووٽ ڏيڻ جي سهولت هوندي آهي، لکين ووٽرن پنهنجا ووٽ اڳ ۾ ئي ڏئي چڪا آهن. پولنگ ايسٽرن ٽائيم مطابق 6 وڳي شام يعني پاڪستاني وقت موجب اربع جي صبح فجر مهل 4 وڳي ختم ٿيندي.
جهڙي ريت پاڪستان جي پارليامينٽ ٻن ايوانن سينيٽ ۽ قومي اسمبلي تي مشتمل آهي اهڙي طريقي سان آمريڪا جي ڪانگريس به ٻن ايوانن سينيٽ (100 ميمبر) ۽ ايوان نمائندگان يا هائوس (435 ميمبر) تي مشتمل آهي.
هن وقت ڪانگريس جي ٻنهي ايوانن ۾ صدر ٽرمپ جي پارٽي کي معمولي برتري حاصل آهي. سينيٽ ۾ 53 سينيٽر ريپبلڪن جا آهن، ڊيموڪريٽس جا 45 سينيٽر آهن ۽ 2 آزاد سينيٽر به ڊيموڪريٽس سان گڏ آهن، جنهن بعد سندن تعداد 47 بڻجي ٿو. هن وقت ريپبلڪن وٽ هائوس ۾ 218 ۽ ڊيموڪريٽس وٽ 214 سيٽون آهن. هڪ سيٽ تي آزاد آهي ۽ 2 سيٽون خالي آهن.
مڊٽرم چونڊن جو صدر ٽرمپ جي مدي تي بظاهر اثر نه پوندو. ريپبلڪن کٽين يا هارائين 2029 تائين صدر جي عهدي تي ٽرمپ رهندو. ها البته جيڪڏهن سندس مخالف ڊيموڪريٽس مڊ ٽرم ۾ ٻنهي ايوانن ۾ اڪثريت حاصل ڪن ٿا ته ان صورت ۾ صدر ٽرمپ لاءِ قانونسازي ڏکئي ٿي ويندي، ججن جي مقرري يا ڪابينا ۾ مقررين تي فرق پئجي سگهي ٿو.
آمريڪا ۾ مڊٽرم چونڊن جي مهم تاريخ جي سڀ کان مهانگي مهم ٿيڻ واري آهي، جنهن تي ڪُل خرچ لڳ ڀڳ 12 ارب ڊالر تائين پهچڻ جو امڪان آهي. اها ڳالهه چونڊ مهم جي مالي معاملن تي نظر رکندڙ آزاد اداري اوپن سيڪريٽس جي انگن اکرن موجب سامهون آئي آهي.
هن خرچ جو وڏو حصو ٻاهرين سياسي گروپن طرفان ڪيو پيو وڃي، جن کي سپر پوليٽيڪل ايڪشن ڪميٽيز (سپر پيڪس) چيو ويندو آهي. اهي گروپ 3 نومبر تي چونڊن واري ڏينهن کان اڳ ڪجهه اهم تڪن ۾ وڏي پئماني تي رقم خرچ ڪري رهيا آهن.
سڀ کان وڌيڪ رقم ڏيندڙ انفرادي شخص ارب پتي واپاري ايلون مسڪ آهي، جنهن ريپبلڪن اميدوارن جي حمايت ۾ لڳ ڀڳ اڌ ارب ڊالر خرچ ڪيا آهن. خاص طور تي ٽيڪساس ۾، جتي سندس ڪيتريون ئي ڪمپنيون قائم آهن.
بي بي سي ويري فاءِ انهن انگن اکرن ۽ ان ڳالهه جو جائزو ورتو آهي ته رقم ڪٿي خرچ ڪئي وئي.
ڪيتري رقم خرچ ٿي چڪي آهي؟
ماڻهن، سياسي پارٽين ۽ پوليٽيڪل ايڪشن ڪميٽيز (پيڪس) طرفان اميدوارن کي سڌيءَ ريت چندو ڏيڻ جي رقم بابت ضابطا موجود آهن.
پر سپر پيڪس ماڻهن، ڪمپنين، مزدور يونينن ۽ ٻين سياسي ڪميٽيز کان بنا ڪنهن حد جي چندو وٺي سگهن ٿا. اهي اها رقم اميدوارن کي سڌيءَ ريت نٿا ڏئي سگهن، پر اڻ سڌيءَ طرح سندن حمايت ۾ خرچ ڪري سگهن ٿا.
وفاقي اليڪشن ڪميشن (ايف اي سي) ۾ جمع ڪرايل تازي رپورٽن موجب، جيڪي آڪٽوبر جي وچ تائين جا انگ اکر شامل ڪن ٿيون، هن مڊٽرم چونڊن واري مهم دوران 9.5 ارب ڊالر کان وڌيڪ خرچ ٿي چڪا هئا.
پيڪس ۽ سپر پيڪس ان مجموعي خرچ جي اڌ کان وڌيڪ رقم، يعني لڳ ڀڳ 5.5 ارب ڊالر خرچ ڪيا آهن. گذريل ڪجهه مهينن دوران انهن جو خرچ لڳ ڀڳ ٻيڻو ٿي ويو آهي.
اميدوارن، سياسي پارٽين ۽ ٻاهرين گروپن لاءِ لازمي آهي ته اهي پنهنجا خرچ ايف اي سي کي رپورٽ ڪن، پر مجموعي خرچن جا مڪمل انگ اکر مڊٽرم چونڊن کان پوءِ ئي دستياب ٿي سگهندا.
بهرحال، اوپن سيڪريٽس گذريل چونڊن جي دورن ۾ خرچن جي رجحانن جي بنياد تي اندازو لڳايو آهي ته هن ڀيري ڪُل خرچ 11.9 ارب ڊالر تائين پهچندا.
اهو 2022ع ۾ ٿيل گذريل مڊٽرم چونڊن دوران خرچ ڪيل رقم کان لڳ ڀڳ 30 سيڪڙو وڌيڪ هوندو.
سڀ کان وڌيڪ چندو ڪنهن ڏنو آهي؟
آزاد خيال رکندڙ ٿنڪ ٽينڪ برينن سينٽر فار جسٽس موجب، 14 آڪٽوبر تائين سڀ کان وڌيڪ چندو ڏيندڙ 40 ماڻهن مجموعي طور 2.4 ارب ڊالر ڏنا هئا. مڊٽرم چونڊن جي ڪنهن به دور ۾ ان مرحلي تائين اها سڀ کان وڏي رقم آهي.
آمريڪي چونڊ مهم جي مالي معاملن جي ماهر مائيڪل بيڪل جو چوڻ آهي ته، ”2026ع جي مڊٽرم چونڊن ۾ خرچن جا سمورا رڪارڊ ٽٽي رهيا آهن، ۽ هن ڀيري سڀ کان وڌيڪ رقم امير ترين چندو ڏيندڙن ۽ گروپن طرفان اچي رهي آهي.“
انفرادي ماڻهن کان علاوه ادارا به پيڪس کي چندو ڏئي سگهن ٿا. مثال طور، ارب پتي مالياتي شخص جارج سوروس پاران قائم ڪيل ٻن ادارن، جيوسور ڪارپ ۽ فنڊ فار پاليسي ريفارم، گڏيل طور لبرل گروپن کي 102 ملين ڊالر ڏنا آهن.
سوروس کان علاوه نيويارڪ شهر جو اڳوڻو ميئر ۽ واپاري مائيڪل بلومبرگ ڊيموڪريٽس کي سڀ کان وڌيڪ چندو ڏيندڙ شخص رهيو آهي، جنهن 60 ملين ڊالر کان وڌيڪ رقم ڏني آهي.
ايف اي سي ۾ جمع ڪرايل رپورٽن موجب، ڪيترن ئي ارب پتين، جن ۾ دنيا جي وڏين واپاري ڪمپنين مان هڪ هلائيندڙ جيف ياس، ۽ آمريڪي ڪاروباري سامان فراهم ڪندڙ ڪمپنيءَ جا مالڪ رچرڊ ۽ ايلزبيٿ اوهلين شامل آهن، هن چونڊ مهم دوران ريپبلڪن ڌر جي حمايت ۾ 100 ملين ڊالر کان وڌيڪ رقم ڏني آهي.
پر انفرادي ماڻهن مان ايلون مسڪ سڀني کان گهڻو چندو ڏنو آهي، جنهن آڪٽوبر تائين لڳ ڀڳ اڌ ارب ڊالر خرچ ڪيا آهن.
مسڪ پنهنجي ڏنل رقم جو وڏو حصو 2024ع ۾ قائم ڪيل سپر پيڪ آمريڪا پيڪ کي ڏنو آهي. ان کان علاوه هن ريپبلڪن پارٽيءَ جي حامي اداري سينيٽ ليڊرشپ فنڊ کي به رقم ڏني آهي.
سندس رقم جو وڏو حصو ٽيڪساس جي سينيٽ واري چونڊ تي خرچ ٿيو آهي، جتي هو ريپبلڪن اميدوار ڪين پيڪسٽن جي حمايت ڪري رهيو آهي. پيڪسٽن جو مقابلو ڊيموڪريٽڪ اميدوار جيمز ٽالاريڪو سان آهي.
آمريڪا پيڪ ٽيڪساس جي ان چونڊ تي 45 ملين ڊالر کان وڌيڪ رقم خرچ ڪئي آهي. ان کان علاوه هن مشي گن ۽ اوهائيو جي ٻنهي سينيٽ چونڊن تي به لڳ ڀڳ 10-10 ملين ڊالر خرچ ڪيا آهن.
اوپن سيڪريٽس جي برينڊن جي. گليوين جو چوڻ آهي ته، ”ڪرپٽو ڪرنسيءَ سان لاڳاپيل ڪمپنيون به هن ڀيري چونڊ مهم ۾ تمام گهڻيون سرگرم رهيون آهن. رپل ۽ ڪوئن بيس گڏجي 63 ملين ڊالر ڏئي سپر پيڪس کي فنڊ فراهم ڪيو آهي، جيڪي ڪرپٽو انڊسٽريءَ جي مفادن کي هٿي ڏئي رهيا آهن.“
اها رقم ڪهڙن ڪمن تي خرچ ڪئي وئي آهي؟
چونڊ مهم هلائيندڙ ۽ سياسي گروپ ووٽرن تائين پهچڻ لاءِ مختلف طريقن سان رقم خرچ ڪندا آهن. انهن ۾ ميداني سطح تي ووٽرن سان رابطو ڪرڻ لاءِ عملي جون خدمتون حاصل ڪرڻ ۽ جلسن سميت چونڊ مهم جون تقريبون منعقد ڪرڻ شامل آهن. ان کان علاوه اهي پنهنجي اندروني راءِ شماري ڪرائڻ تي به رقم خرچ ڪندا آهن.
بهرحال، مجموعي رقم جو سڀ کان وڏو حصو اشتهارن، خاص طور تي ٽيليويزن جي اشتهارن تي خرچ ٿيندو آهي.
اشتهارن جي خرچن تي نظر رکندڙ اداري ايڊ امپيڪٽ موجب، هن چونڊ مهم دوران آڪٽوبر جي پڄاڻيءَ تائين اشتهارن تي 11.15 ارب ڊالر خرچ ڪيا ويا آهن.
بيڪل جو چوڻ آهي ته، ”روايتي نشرياتي ٽيليويزن اڃا تائين اشتهارن جي خرچن مان سڀ کان وڏو حصو حاصل ڪري رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڊجيٽل اشتهارن تي خرچ پڻ مسلسل وڌي رهيو آهي.“
ايڊ امپيڪٽ جي انگن اکرن موجب، مسڪ جي خرچن وانگر، اشتهارن جي رقم جو وڏو حصو به مشي گن، ٽيڪساس ۽ اوهائيو جي سينيٽ چونڊن تي خرچ ڪيو ويو آهي، جڏهن ته ان کان پوءِ آئووا ۽ مين جون چونڊون اچن ٿيون.
“آمريڪا ۾ مڊ ٽرم چونڊ لاءِ ووٽنگ جاري، تاريخ جي مهانگي چونڊ مهم، 12 ارب ڊالر خرچ” هڪ تبصرو